దశమ స్కంధము - ఉత్తర : ఉషాకన్య స్వప్నంబు
- ఉపకరణాలు:
కలగని యంత మేలుకని కన్నుల బాష్పకణంబు లొల్కఁగాఁ
గలవలెఁ గాక నిశ్చయముగాఁ గమనీయ విలాస విభ్రమా
కలిత తదీయరూపము ముఖంబున వ్రేలినయట్ల దోఁచినం
గళవళమందుచున్ బిగియఁ గౌఁగిటిచే బయలప్పళించుచున్
టీకా:
కల = స్వప్నము; కని = చూసి; అంతన్ = అంతట; మేలుకని = నిద్రలేచి; కన్నులన్ = కళ్ళమ్మట; బాష్ప = కన్నీటి; కణంబులు = బిందువులు; ఒల్కగా = కారగా; కల = స్వప్నము; వలె = వలె; కాక = కాకుండా; నిశ్చయముగాన్ = యదార్థముగా; కమనీయ = చూడచక్కని; విలాస = ఒయ్యారము; విభ్రమా = అద్భుతా లంకారములు; కలిత = కలిగినట్టి; తదీయ = అతని; రూపమున్ = స్వరూపమును; ముఖంబున్ = తన ఎదుట; వ్రేలిన = వేలాడిన; అట్ల = విధముగా; తోచినన్ = కనబడగా; కళవళమున్ = కలవరపాటు; అందుచున్ = పొందుతు; బిగియన్ = గాఢముగా; కౌగిటన్ = ఆలింగనము; చేన్ = చేత; బయలు = శూన్యమును; అప్పళించుచున్ = చేతులతో పట్టుకొనుచు.
భావము:
కలలోంచి మేలుకొన్న ఉషకన్య కన్నుల వెంట బాష్పకణాలు జాలువారుతున్నాయి. ఆమెకు అది కల కాక వాస్తవ మేమో అనే భ్రాంతి కలిగింది. ఆ సౌందర్యవంతుని అందమైన ఆకారం కన్నుల యెదుట కన్పిస్తున్నట్లే ఉంది. ఉషాబాల కళవళపడుతూ, వట్టినే గాలినే కౌగలించుకుంటూ...