పోతన తెలుగు భాగవతము

పోతన తెలుగు భాగవతము

దశమ స్కంధము - పూర్వ : ఇంద్రుడు పొగడుట

  •  
  •  
  •  

10.1-939-సీ.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

"రమ! నీ ధామంబు భాసుర సత్వంబు-
శాంతంబు; హత రజస్తమము; నిత్య
ధిక తపోమయ; ట్లు గావున మాయ-
నెగడెడి గుణములు నీకు లేవు
గుణహీనుఁడవు గాన గుణముల నయ్యెడి-
లోభాదికములు నీలోనఁ జేర
వైన దుర్జననిగ్రము శిష్టరక్షయుఁ-
గిలి సేయఁగ దండధారి వగుచు

10.1-939.1-తే.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

గముభర్తవు; గురుడవు; నకుఁడవును
గదధీశుల మను మూఢనులు దలఁక
నిచ్చ పుట్టిన రూపంబు లీవు దాల్చి
హితము జేయుదు గాదె లోకేశ్వరేశ!

టీకా:

పరమ = పరమపురుషా; నీ = నీ; ధామంబు = స్థానము, స్వరూపం; భాసుర = ప్రకాశవంతమైన; సత్వంబు = సత్త్వగుణ మయ మైనది; శాంతంబు = శాంతవృత్తి గలది; హత = తొలగింపబడిన; రజస్ = రజోగుణ; తమమున్ = తమోగుణ వృత్తులు గలది; నిత్యము = శాశ్వతమైనది; అధిక = మిక్కిలిగ; తపస్ = తపస్సు యొక్క; మయము = స్వరూపమైనది; అట్లు = ఆ విధముగా; కావునన్ = అగుటచేత; మాయన్ = ప్రకృతి యందు; నెగడెడి = అతిశయించెడి, కనబడెడి; గుణములు = త్రిగుణములు; నీ = నీ; కున్ = కు; లేవు = లేవు; గుణహీనుడవు = నిర్గుణుడవు; కానన్ = అగుటచేత; గుణములన్ = త్రిగుణమలచేత; అయ్యెడి = కలిగెడి; లోభాదికము = దశవిధగుణములు {దశవిధగుణములు - 1కామ 2క్రోధ 3లోభ 4మోహ 5మద 6మాత్సర్య 7దంభ 8దర్ప 9ఈర్ష్యా 10అసూయలు అనెడి గుణములు}; నీ = నీ; లోన్ = అందు; చేరవు = కలుగవు; ఐనన్ = అయినప్పటికి; దుర్జన = దుష్టులను; నిగ్రహము = శిక్షించుట; శిష్ట = సజ్జనులను; రక్షయున్ = కాపాడుట; తగిలి = పూని; చేయగ = చేయుటకు; దండ = ఆయుధములను; ధారివి = ధరించువాడవు; అగుచున్ = ఔతు.
జగమున్ = సర్వలోకములకు; భర్తవు = ప్రభువవు; గురుడవు = మార్గదర్శకుడవు; జనకుడవును = పుట్టించువాడవై ఉంటివి; జగత్ = ఒక్కొక లోకమునకు; అధీశులము = ఏలెడివారము; అను = అనెడి; మూఢ = తెలివిమాలిన; జనులున్ = వారిని; తలకన్ = భయపడునట్లుగా; ఇచ్చపుట్టిన = ఇష్టమువచ్చిన; రూపంబులున్ = రూపములను; ఈవు = నీవు; తాల్చి = చేపట్టి; హితము = మేలు; చేయుదు = కలిగించెదవు; కాదె = కదా, అవును; లోకేశ్వరేశ = కృష్ణా {లోకేశ్వరేశుడు - లోకేశ్వరుల (సర్వలోకపాలకుల)కు ఈశుడు (ప్రభువు), విష్ణువు}.

భావము:

“పరమపురుషా! నీ ధామం శుద్ధ సత్వమయము, శాంతమూ అయినది. రజస్తమోవిరహితమూ. శాశ్వతమూ అయినది. మిక్కుట మైన తపోదీప్తితో నిండినది. అందుచే, మాయ వలన జనించే గుణాలు నీకు లేవు. నీవు త్రిగుణాతీతుడవు. కనుక, ఆ గుణాల వలన సంక్రమించే లోభం మొదలైనవి నీలో పుట్టవు. అయినా దుర్జనులను శిక్షించుటకూ, సజ్జనులను రక్షించుటకూ దండమును ధరిస్తావు. నీవు జగములకు పతివి, ఆచార్యుడవు, కన్నతండ్రివి. తామే లోకేశ్వరులం అని భావించే ఖలులు భీతిల్లేలాగ, నీకు ఇష్టం వచ్చిన రూపాలు ధరించి మేలు చేకూరుస్తావు స్వామీ! నీవు లోకాధిపతుల పైన అధిపతివి.