ద్వితీయ స్కంధః : పంచమోఽధ్యాయః - 5
2-5-1
నారద ఉవాచ
దేవదేవ నమస్తేఽస్తు భూతభావన పూర్వజ .
తద్విజానీహి యజ్జ్ఞానమాత్మతత్త్వనిదర్శనం
2-5-2
యద్రూపం యదధిష్ఠానం యతః సృష్టమిదం ప్రభో .
యత్సంస్థం యత్పరం యచ్చ తత్తత్త్వం వద తత్త్వతః
2-5-3
సర్వం హ్యేతద్భవాన్ వేద భూతభవ్యభవత్ప్రభుః .
కరామలకవద్విశ్వం విజ్ఞానావసితం తవ
2-5-4
యద్విజ్ఞానో యదాధారో యత్పరస్త్వం యదాత్మకః .
ఏకః సృజసి భూతాని భూతైరేవాత్మమాయయా
2-5-5
ఆత్మన్ భావయసే తాని న పరాభావయన్ స్వయం .
ఆత్మశక్తిమవష్టభ్య ఊర్ణనాభిరివాక్లమః
2-5-6
నాహం వేద పరం హ్యస్మిన్ నాపరం న సమం విభో .
నామరూపగుణైర్భావ్యం సదసత్కించిదన్యతః
2-5-7
స భవానచరద్ఘోరం యత్తపః సుసమాహితః .
తేన ఖేదయసే నస్త్వం పరాశంకాం ప్రయచ్ఛసి
2-5-8
ఏతన్మే పృచ్ఛతః సర్వం సర్వజ్ఞ సకలేశ్వర .
విజానీహి యథైవేదమహం బుధ్యేఽనుశాసితః
2-5-9
బ్రహ్మోవాచ
సమ్యక్కారుణికస్యేదం వత్స తే విచికిత్సితం .
యదహం చోదితః సౌమ్య భగవద్వీర్యదర్శనే
2-5-10
నానృతం తవ తచ్చాపి యథా మాం ప్రబ్రవీషి భోః .
అవిజ్ఞాయ పరం మత్త ఏతావత్త్వం యతో హి మే
2-5-11
యేన స్వరోచిషా విశ్వం రోచితం రోచయామ్యహం .
యథార్కోఽగ్నిర్యథా సోమో యథర్క్షగ్రహతారకాః
2-5-12
తస్మై నమో భగవతే వాసుదేవాయ ధీమహి .
యన్మాయయా దుర్జయయా మాం బ్రువంతి జగద్గురుం
2-5-13
విలజ్జమానయా యస్య స్థాతుమీక్షాపథేఽముయా .
విమోహితా వికత్థంతే మమాహమితి దుర్ధియః
2-5-14
ద్రవ్యం కర్మ చ కాలశ్చ స్వభావో జీవ ఏవ చ .
వాసుదేవాత్పరో బ్రహ్మన్ న చాన్యోఽర్థోఽస్తి తత్త్వతః
2-5-15
నారాయణపరా వేదా దేవా నారాయణాంగజాః .
నారాయణపరా లోకా నారాయణపరా మఖాః
2-5-16
నారాయణపరో యోగో నారాయణపరం తపః .
నారాయణపరం జ్ఞానం నారాయణపరా గతిః
2-5-17
తస్యాపి ద్రష్టురీశస్య కూటస్థస్యాఖిలాత్మనః .
సృజ్యం సృజామి సృష్టోఽహమీక్షయైవాభిచోదితః
2-5-18
సత్త్వం రజస్తమ ఇతి నిర్గుణస్య గుణాస్త్రయః .
స్థితిసర్గనిరోధేషు గృహీతా మాయయా విభోః
2-5-19
కార్యకారణకర్తృత్వే ద్రవ్యజ్ఞానక్రియాశ్రయాః .
బధ్నంతి నిత్యదా ముక్తం మాయినం పురుషం గుణాః
2-5-20
స ఏష భగవాంల్లింగైస్త్రిభిరేభిరధోక్షజః .
స్వలక్షితగతిర్బ్రహ్మన్ సర్వేషాం మమ చేశ్వరః
2-5-21
కాలం కర్మ స్వభావం చ మాయేశో మాయయా స్వయా .
ఆత్మన్ యదృచ్ఛయా ప్రాప్తం విబుభూషురుపాదదే
2-5-22
కాలాద్గుణవ్యతికరః పరిణామః స్వభావతః .
కర్మణో జన్మ మహతః పురుషాధిష్ఠితాదభూత్
2-5-23
మహతస్తు వికుర్వాణాద్రజఃసత్త్వోపబృంహితాత్ .
తమఃప్రధానస్త్వభవద్ద్రవ్యజ్ఞానక్రియాత్మకః
2-5-24
సోఽహంకార ఇతి ప్రోక్తో వికుర్వన్ సమభూత్త్రిధా .
వైకారికస్తైజసశ్చ తామసశ్చేతి యద్భిదా .
ద్రవ్యశక్తిః క్రియాశక్తిర్జ్ఞానశక్తిరితి ప్రభో
2-5-25
తామసాదపి భూతాదేర్వికుర్వాణాదభూన్నభః .
తస్య మాత్రా గుణః శబ్దో లింగం యద్ద్రష్టృదృశ్యయోః
2-5-26
నభసోఽథ వికుర్వాణాదభూత్స్పర్శగుణోఽనిలః .
పరాన్వయాచ్ఛబ్దవాంశ్చ ప్రాణ ఓజః సహో బలం
2-5-27
వాయోరపి వికుర్వాణాత్కాలకర్మస్వభావతః .
ఉదపద్యత తేజో వై రూపవత్స్పర్శశబ్దవత్
2-5-28
తేజసస్తు వికుర్వాణాదాసీదంభో రసాత్మకం .
రూపవత్స్పర్శవచ్చాంభో ఘోషవచ్చ పరాన్వయాత్
2-5-29
విశేషస్తు వికుర్వాణాదంభసో గంధవానభూత్ .
పరాన్వయాద్రసస్పర్శశబ్దరూపగుణాన్వితః
2-5-30
వైకారికాన్మనో జజ్ఞే దేవా వైకారికా దశ .
దిగ్వాతార్కప్రచేతోఽశ్వివహ్నీంద్రోపేంద్రమిత్రకాః
2-5-31
తైజసాత్తు వికుర్వాణాదింద్రియాణి దశాభవన్ .
జ్ఞానశక్తిః క్రియాశక్తిర్బుద్ధిః ప్రాణశ్చ తైజసౌ .
శ్రోత్రం త్వగ్ఘ్రాణదృగ్జిహ్వా వాగ్దోర్మేఢ్రాంఘ్రిపాయవః
2-5-32
యదైతేఽసంగతా భావా భూతేంద్రియమనోగుణాః .
యదాయతననిర్మాణే న శేకుర్బ్రహ్మవిత్తమ
2-5-33
తదా సంహత్య చాన్యోన్యం భగవచ్ఛక్తిచోదితాః .
సదసత్త్వముపాదాయ చోభయం ససృజుర్హ్యదః
2-5-34
వర్షపూగసహస్రాంతే తదండముదకేశయం .
కాలకర్మస్వభావస్థో జీవోఽజీవమజీవయత్
2-5-35
స ఏవ పురుషస్తస్మాదండం నిర్భిద్య నిర్గతః .
సహస్రోర్వంఘ్రిబాహ్వక్షః సహస్రాననశీర్షవాన్
2-5-36
యస్యేహావయవైర్లోకాన్ కల్పయంతి మనీషిణః .
కట్యాదిభిరధః సప్త సప్తోర్ధ్వం జఘనాదిభిః
2-5-37
పురుషస్య ముఖం బ్రహ్మ క్షత్రమేతస్య బాహవః .
ఊర్వోర్వైశ్యో భగవతః పద్భ్యాం శూద్రో వ్యజాయత
2-5-38
భూర్లోకః కల్పితః పద్భ్యాం భువర్లోకోఽస్య నాభితః .
హృదా స్వర్లోక ఉరసా మహర్లోకో మహాత్మనః
2-5-39
గ్రీవాయాం జనలోకశ్చ తపోలోకః స్తనద్వయాత్ .
మూర్ధభిః సత్యలోకస్తు బ్రహ్మలోకః సనాతనః
2-5-40
తత్కట్యాం చాతలం కౢప్తమూరుభ్యాం వితలం విభోః .
జానుభ్యాం సుతలం శుద్ధం జంఘాభ్యాం తు తలాతలం
2-5-41
మహాతలం తు గుల్ఫాభ్యాం ప్రపదాభ్యాం రసాతలం .
పాతాలం పాదతలత ఇతి లోకమయః పుమాన్
2-5-42
భూర్లోకః కల్పితః పద్భ్యాం భువర్లోకోఽస్య నాభితః .
స్వర్లోకః కల్పితో మూర్ధ్నా ఇతి వా లోకకల్పనా
2-5-43
ఇతి శ్రీమద్భాగవతే మహాపురాణే పారమహంస్యాం సంహితాయాం
ద్వితీయస్కంధే పంచమోఽధ్యాయః