పోతన తెలుగు భాగవతము

పోతన తెలుగు భాగవతము

నవమ స్కంధము : మాంధాత కథ

  •  
  •  
  •  

9-166.1-ఆ.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

నుచు రాజు ద్రావు టంతయు భావించి
యెఱిఁగి చోద్య మంది యీశ్వరాజ్ఞ
యెవ్వఁ డోపుఁ గడవ; నీశ్వరునకు నమ
స్కార మనుచు నేది కార్య మనుచు.

టీకా:

భూమీశు = రాజుయొక్క; భార్య = రాణి; కున్ = కి; పుత్ర = పుత్రులు; లాభమున్ = కలుగుట; కై = కోసము; పోయు = ప్రసాదించెడి; తలంపునన్ = ఉద్దేశముతో; భూమిసురులు = బ్రాహ్మణులు; జలములున్ = నీటిని; మంత్రించి = మంత్రబద్దముజేసి; జల = నీటి; కలశమున్ = పాత్రను; దాచి = భద్రపరచి; నియమంబున్ = పద్దతిప్రకారము; తోన్ = తో; కూడి = అనుసరించి; నిద్రపోవన్ = నిద్రించగా; ధరణీశ్వరుండు = రాజు {ధరణీశ్వరుడు - భూమికి ప్రభువు, రాజు}; పేరు = అత్యధికమైన; దప్పి = దాహము; తోన్ = తోటి; ఆ = ఆనాటి; రాత్రిన్ = రాత్రిసమయమునందు; ధృతి = వశము; లేక = తప్పుటచే; యజ్ఞమందిరమున్ = యాగశాలను; చొచ్చి = ప్రవేశించి; ఆ = ఆ; నీరు = నీటిని; త్రావినన్ = తాగగా; అంతన్ = అప్పుడు; మేల్కని = నిద్రలేచి; వారలు = వారు; ఎవ్వడు = ఎవరు; త్రావెన్ = తాగిరి; నీరు = జలము; ఎందున్ = ఎక్కడకు; పోయెన్ = పోయినది; అనుచున్ = అంటు.
రాజు = రాజు; త్రావుటన్ = తాగుట; అంతయున్ = అంతా; భావించి = ఊహించి; ఎఱిగి = తెలిసి; చోద్యము = ఆశ్చర్య; అంది = పోయి; ఈశ్వర = భగవంతుని; ఆజ్ఞ = నిర్ణయము; ఎవ్వడు = ఎవరు యైతేమాత్రం; ఓపున్ = చేయగలడు; కడవన్ = దాటివేయుటను; ఈశ్వరున్ = భగవంతుని; కున్ = కి; నమస్కారము = నమస్కారము; అనుచున్ = అంటు; ఏది = ఏముంది; కార్యము = చేయగలది; అనుచున్ = అంటు.

భావము:

రాజుకి రాణి యందు పుత్రులు కలుగుట కోసం, బ్రాహ్మణులు మంత్రజలం పోసిన నీటి పాత్రను పద్దతిప్రకారం భద్రపరచారు. ఆనాటి రాత్రి నిద్రలో ఉండగా ఆ రాజునకు విపరీతమైన దాహం వేసింది. వశం తప్పి యాగశాల ప్రవేశించి ఆ మంత్రజలం తాగేసాడు. ఉదయం నిద్రలేచిన ఋషులు మంత్రజలం ఎవరు తాగారు. ఏమైంది అనుకున్నారు. చివరికి రాజు తాగుట తెలిసి ఆశ్చర్య పోయి విధి నిర్ణయం ఎవరు దాటగలరు. ఏమి చేయాలి. అంటు భగవంతునికి నమస్కారాలు చేయసాగారు.