పోతన తెలుగు భాగవతము

పోతన తెలుగు భాగవతము

పంచమ స్కంధము - ఉత్తర : పాతాళ లోకములు

  •  
  •  
  •  

5.2-112-సీ.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

క్రింది సుతలంబు నందు మహాపుణ్యుఁ-
గు విరోచనపుత్రుఁడైన యట్టి
లిచక్రవర్తి యా పాకశాసనునకు-
ము మొసంగఁగఁగోరి, దితి గర్భ
మున వామనాకృతిఁ బుట్టి యంతటఁ ద్రివి-
క్రమ రూపమునను లోత్రయంబు
నాక్రమించిన దానవారాతిచేత ముం-
టన యీఁబడిన యింద్రత్వ మిట్లు

5.2-112.1-ఆ.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

లుగువాఁడు పుణ్యర్మసంధానుండు
రిపదాంబుజార్చ నాభిలాషుఁ
గుచు శ్రీరమేశు నారాధనము చేయు
చుండు నెపుడు నతి మహోత్సవమున.

టీకా:

ఆ = దానికి; క్రింది = క్రిందినున్న; సుతలంబున్ = సుతలము; అందున్ = లో; మహా = గొప్ప; పుణ్యుడు = పుణ్యవంతుడు; అగు = అయిన; విరోచన = విరోచనుని; పుత్రుడు = కుమారుడు; ఐనట్టి = అయినటువంటి; బలి = బలి యనెడి; చక్రవర్తి = మహారాజు; ఆ = ఆ; పాకశాసనున్ = ఇంద్రుని {పాకశాసనుడు - పాకాసురుని శాసించినవాడు, ఇంద్రుడు}; కున్ = కి; ముదము = సంతోషము; ఒసగన్ = కలిగించుట; కోరి = కోసము; అదితి = అదితి యొక్క; గర్భమునన్ = కడుపున; వామన = పొట్టివాని; ఆకృతిన్ = రూపుతో; పుట్టి = అవతరించి; అంతటన్ = ఆ తరువాత; త్రివిక్రమ = త్రివిక్రమ {త్రివిక్రమ - మూడడుగులతో ముల్లోకములను కొలువగల పరాక్రమము (సామర్థ్యము)}; రూపమునను = స్వరూపముతో; లోక = లోకములు; త్రయంబున్ = మూటిని; ఆక్రమించిన = విస్తరిల్లిన; దానవారాతి = విష్ణుమూర్తి {దానవారాతి - దానవుల (రాక్షసుల)కు ఆరాతి (శత్రువు), విష్ణువు}; చేతన్ = చేత; ముందటన = పూర్వము; ఈబడిన = ఇవ్వబడినట్టి; ఇంద్రత్వము = ఇంద్రునిగా ఉండుట; ఇట్లు = ఈవిధముగ (సుతలాధిపతిగా); కలుగువాడు = పొందినవాడు;
పుణ్యకర్మ = పుణ్యకార్యములు; సంధానుండు = చేయువాడు; హరి = విష్ణుమూర్తి; పాద = పాదములు యనెడి; అంబుజ = పద్మములను; అర్చన = సేవించెడి; అభిలాషుండు = కోరికగలవాడు; అగుచున్ = అగుచు; శ్రీరమేశున్ = విష్ణుమూర్తిని {శ్రీరమేశుడు - శ్రీరమ (శ్రీకరమగు లక్ష్మీదేవి)కి ఈశుడు (భర్త), విష్ణువు}; ఆరాధనము = పూజించుట; చేయుచుండున్ = చేయుచుండును; ఎపుడున్ = ఎల్లప్పుడును; అతి = మిక్కిలి; మహోత్సవమునన్ = అధికమైన ఉత్సాహముతో;

భావము:

వితలం క్రింద సుతలం ఉంది. సుతలంలో బలి చక్రవర్తి ఉన్నాడు. అతడు పుణ్యవంతుడైన విరోచనుని కుమారుడు. శ్రీమన్నారాయణుడు ఇంద్రుణ్ణి సంతోషపెట్టాలనుకొని అదితి గర్భంలో వామనుడై పుట్టాడు. త్రివిక్రమ రూపం ప్రదర్శించి ముల్లోకాలను ఆక్రమించాడు. చివరకు విష్ణువు బలి చక్రవర్తికి సుతలంలో ఇంద్రత్వం అనుగ్రహించాడు. ఆ బలి ఎన్నో పుణ్యకర్మలు చేసాడు. శ్రీహరి పాదపద్మాలను సేవించాలనే అభిలాష కలవాడు. అతడు ఎంతో ఉత్సాహంతో లక్ష్మీశుడైన శ్రీమన్నారాయణుని ఆరాధిస్తూ ఉంటాడు.