పోతన తెలుగు భాగవతము

పోతన తెలుగు భాగవతము

తృతీయ స్కంధము : భూమ్యుద్ధరణంబు

  •  
  •  
  •  

3-416-వ.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

ఇట్లు విహరించుచుఁ బ్రాతర్మధ్యందిన తృతీయసవనరూపుం డైన యజ్ఞవరాహమూర్తి యగు సర్వేశ్వరుండు మహాప్రళయంబు నందు యోగనిద్రా వివశుం డై యుండు నవసరంబున నుదకస్థం బైన భూమి రసాతలగతం బైన; దాని నుద్ధరించుటకు సముద్రోదరంబుఁ దరియం జొచ్చు వేగంబు సైరింపంజాలక, సముద్రుం డూర్ము లను భుజంబు లెత్తి వికీర్ణహృదయుం డై యార్తుని పగిది "యజ్ఞవరాహ నన్ను రక్షింపు రక్షింపు" మని యాక్రోశింప; నిశిత కరాళ క్షుర తీక్ష్ణంబు లైన ఖురాగ్రంబుల జలంబులు విచ్ఛిన్నంబులు గావించి యపారం బయిన రసాతలంబుఁ బ్రవేశించి భూమిం బొడగను నవసరంబున.

టీకా:

ఇట్లు = ఈవిధముగా; విహరించుచున్ = తిరుగుతూ; ప్రాతః = ఉదయము; మధ్యందిన = మధ్యాహ్నము; తృతీయ = మూడవది, సాయంకాలము చేయు; సవన = వేదస్తోత్రముల; రూపుడు = రూపము కలవాడు; ఐన = అయిన; యజ్ఞవరాహ = యాగవరాహ; మూర్తిన్ = స్వరూపము; అగు = అయిన; సర్వేశ్వరుండు = భగవంతుడు {సర్వేశ్వరుడు - సర్వమునకును ఈశ్వరుడు, విష్ణువు}; మహాప్రళయంబున్ = మహాప్రళయము; అందున్ = సమయములో; యోగనిద్రా = యోగనిద్రకు; వివశుడు = వశుడు; ఐ = అయి; ఉండు = ఉండే; అవసరంబునన్ = సమయములో; ఉదకస్థంబు = నీటిపైన ఉండునది; ఐన = అయిన; భూమి = భూమి; రసాతల = రసాతలమునకు; గతంబున్ = వెళ్ళినది; ఐన = అయిన; దానిని = దానిని; ఉద్ధరించుట = పైకెత్తుట; కున్ = కు; సముద్ర = సముద్రము యొక్క; ఉదరము = గర్భమున; తరియన్ = మధించుటకు; చొచ్చు = చొరబడు; వేగంబున్ = వేగమును; సైరింపన్ = సహింపను; చాలక = లేక; సముద్రుండు = సముద్రుడు; ఊర్ములు = అలలు; అను = అను; భుజంబులున్ = భుజములను; ఎత్తి = ఎత్తి; వికీర్ణ = చెదరిన; హృదయుండు = మనసు కలవాడు; ఐ = అయి; ఆర్తుని = బాధపడుతున్న వాని; పగిదిన్ = వలె; యజ్ఞవరాహ = యజ్ఞవరాహ; నన్నున్ = నన్ను; రక్షింపు = రక్షింపుము; రక్షింపుము = రక్షింపుము; అని = అని; ఆక్రోశింపన్ = ఆక్రోశిస్తుండగా; నిశిత = మొనదేలిన; కరాళ = కఠినమైన; క్షుర = క్షరుకుని కత్తివలె; తీక్షణంబులు = వాడియైన; ఐన = అయిన; ఖుర = గిట్టల; అగ్రంబులన్ = అంచులతో; జలంబులు = నీటిని; విచ్చిన్నంబున్ = ఛేదింపబడు నట్లు; కావించి = చేసి; అపారంబున్ = అంతులేనిది; అయిన = అయిన; రసాతలంబున్ = రసాతలమున; ప్రవేశించి = చొచ్చి; భూమిన్ = భూమిని; పొడగను = చూసెడి; అవసరంబునన్ = సమయములో.

భావము:

ఆవిధంగా విహరిస్తూ, ఉదయము మధ్యాహ్నమూ, సాయంకాలమూ చేసే యజ్ఞము యొక్క స్వరూపము కలవాడు, యజ్ఞవరాహరూపం ధరించిన ఆ మహావిష్ణువు మహా ప్రళయ కాలంలో తాను నిద్రలో ఉన్నప్పుడు జలంలో నున్న భూమి రసాతలంలోకి చేరిన దానిని ఉద్దరించటానికై, సముద్రంలో ప్రవేశించాడు. ఆ వేగానికి సముద్రుడు అల్లకల్లోలమైన మనస్సుతో అలలు అనే చేతులు పైకెత్తి యజ్ఞవరాహా! నన్ను రక్షించు రక్షించు అని వేడుకున్నాడు. ఆ వరాహమూర్తి తన వాడి యైన, వంకరలు తిరిగిన కత్తులవంటి గిట్టల కొనలతో సముద్రజలాలను చెల్లాచెదురు చేస్తూ పాతాళం లోపలికి దూసుకొని పోయి అక్కడ భూమిని చూశాడు.