పోతన తెలుగు భాగవతము

పోతన తెలుగు భాగవతము

దశమ స్కంధము - ఉత్తర : సాల్వుండు ద్వారకన్నిరోధించుట

  •  
  •  
  •  

10.2-831-సీ.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

సుధేశ! విను; మును వైదర్భి పరిణయ;
వే దుర్మద శిశుపాభూమి
రునకుఁ దోడ్పడ రుదెంచి సైనికా;
లితోడఁ దొడరి దోర్బలము దూలి
రిచేత నిర్జితులైన రాజులలోనఁ;
జైద్యుని చెలికాఁడు సాల్వభూమి
తి జరాసంధాది పార్థివప్రకరంబు;
విన మత్సరానల విపులశిఖల

10.2-831.1-తే.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

"ధాత్రి నిటమీఁద వీతయావము గాఁగఁ
డఁగి సేయుదు"నని దురాగ్రహముతోడఁ
బంతములు పల్కి యటఁ జని రితనిష్ఠఁ
పము కావింపఁ బూని సుస్థలమునందు.

టీకా:

వసుధేశ = రాజా; విను = వినుము; మును = మునుపు; వైదర్భి = రుక్మణిదేవి యొక్క {వైదర్భి - విదర్భదేశ రాకుమారి, భీమకుని పుత్రిక, రుక్మిణి}; పరిణయ = వివాహ; వేళన్ = సమయమునందు; దుర్మద = మిక్కలి కొవ్వెక్కిన; శిశుపాల = శిశుపాలుడు అను; భూమివరున్ = రాజు; కున్ = కు; తోడ్పడన్ = సహాయపడుటకు; అరుదెంచి = వచ్చి; సైనిక = సైనికుల; ఆవలి = సమూహము; తోడన్ = తోటి; తొడరి = ఎదిరించి; దోర్భలము = బాహుబలము; తూలి = పోయి; హరి = కృష్ణుని; చేత = చేత; నిర్జితులు = చనిపోయిన; రాజులు = రాజులు; లోనన్ = అందలి; చైద్యుని = శిశుపాలుని; చెలికాడు = మిత్రుడు; సాల్వ = సాల్వ దేశమునకు; భూమిపతి = రాజు; జరాసంధ = జరాసంధుడు; ఆది = మున్నగు; పార్థివ = రాజుల; ప్రకరంబు = సమూహము; వినన్ = వినుచుండగా; మత్సర = క్రోధము అను; అనల = అగ్ని యొక్క; విపుల = విస్తారమైన; శిఖలన్ = మంటలతో; ధాత్రిన్ = భూమండలమునందు; ఇటమీద = ఇకపై; వీత = పోయిన; యాదవము = యాదవులు కలది; కాగన్ = అగునట్లు; కడగి = పూని; చేయుదును = చేసెదను; అని = అని; దురాగ్రహము = చెడ్డ కోపము; తోడన్ = తోటి; పంతములు = ప్రతిజ్ఞలు; పల్కి = పలికి; అటన్ = అక్కడనుండి; చని = వెళ్ళిపోయి; భరిత = పూర్ణ; నిష్ఠన్ = నిష్ఠతో; తపమున్ = తపస్సు; కావింపన్ = చేయవలెనని; పూని = మొదలిడి; సుస్థలమున్ = మంచిప్రదేశము; అందున్ = లో.

భావము:

ఓ రాజా! రుక్మిణీ స్వయంవర సమయంలో శిశుపాలుడికి సహాయంగా సైన్యంతో సహా వచ్చి, కృష్ణుడిని ఎదిరించి, అతని చేత చావుదెబ్బలు తిని పరాజితులైన రాజులలో సాల్వుడు అనే రాజు ఒకడు. అతడు విపరీతమైన కోపంతో, మొండిపట్టుదలతో “యాదవులను అందరిని నాశనం చేస్తాను” అని జరాసంధాది రాజుల ఎదురుగా ప్రతిజ్ఞ చేసాడు. అటుపిమ్మట అతడు అత్యంత నిష్టతో ఒక ప్రశాంత ప్రదేశంలో ఈశ్వరుడిని గురించి తపస్సు చేయటానికి ఉపక్రమించాడు.

10.2-832-క.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

ధృతి వదలక యుగ్రస్థితిఁ
బ్రతిదినమును బిడికెఁ డవనిజ మశనముగా
తినియమముతో నా పశు
తి శంకరు ఫాలనయను ర్గు నుమేశున్.

టీకా:

ధృతిన్ = ధైర్యము; వదలకన్ = విడువకుండ; ఉగ్ర = భయంకరమైన; స్థితిన్ = విధముగా; ప్రతిదినమున్ = రోజుకి; పిడికెడు = గుప్పెడు; అవనిరజమున్ = దుమ్ము; అశనముగా = ఆహారముగా; అతి = అత్యంత; నియమము = నిష్ఠ; తోన్ = తోటి; ఆ = ఆ; పశుపతిన్ = శివుని {పశుపతి - సర్వ జీవులకు ప్రభువు, శివుడు}; శంకరున్ = శివుని {శంకరుడు - లోకములకు మేలు చేయువాడు, శివుడు}; ఫాలనయనున్ = శివుని {ఫాల నయనుడు - నుదుట కన్ను కలవాడు, శివుడు}; భర్గున్ = శివుని; ఉమేశున్‌ = శివుని {ఉమేశుడు - ఉమాదేవి భర్త, శివుడు}.

భావము:

అలా ఉపక్రమించిన సాల్వుడు ప్రతిదినం పిడికెడు దుమ్ము మాత్రం ఆహారంగా స్వీకరిస్తూ పట్టుదలగా పరమేశ్వరుని గురించి భీకర తపస్సు చేసాడు.

10.2-833-క.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

చెరని నిజభక్తిని ద
త్పపద్మము లాత్మ నిలిపి పాయక యొక యేఁ
డుదితక్రియ భజియించిన
నారియు వాని భక్తి హిమకు వశుఁడై.

టీకా:

చెదరని = చలింపని; నిజ = తన; భక్తిని = భక్తితో; తత్ = అతని, ఆ శివుని; పద = పాదములు అను; పద్మములున్ = పద్మములను; ఆత్మన్ = మనసు నందు; నిలిపి = స్థిరపరచుకొని; పాయక = విడవకుండ; ఒక = ఒక; ఏడు = సంవత్సరకాలము; ఉదితక్రియన్ = పూనికతో; భజియించినన్ = ఉపాసించగా; మదనారియున్ = శివుడు; వాని = అతని; భక్తి = భక్తి యొక్క; మహిమ = గొప్పదనమున; కున్ = కు; వశుడు = లొంగినవాడు; ఐ = అయ్యి.

భావము:

చెదరని భక్తితో శంకరుని పాదాలపై మనస్సు నిలిపి ఒక సంవత్సరం అలా భీకర తపస్సు చేయగా. అతని భక్తికి పరమేశ్వరుడు సంతోషించాడు.

10.2-834-క.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

బోనఁ బ్రత్యక్షంబై
కోరినవర మేమి యైనఁ గొసరక యిత్తున్
వాక వేఁడు మటన్నను
నా రాజతపోధనుండు రునకుఁ బ్రీతిన్.

టీకా:

బోరనన్ = శీఘ్రముగ; ప్రత్యక్షంబు = ప్రత్యక్షము; ఐ = అయ్యి; కోరిన = కోరుకొనెడి; వరము = కోరిక; ఏమియైనన్ = ఏదైనాసరే; కొసరక = సంకోచింపకుండా; ఇత్తున్ = ఇచ్చెదను; వారక = సంకోచింపకుండా; వేడుము = అడుగుము; అటన్ = అట; అన్ననున్ = అనగా; ఆ = ఆ; రాజ = రాజైన; తపః = తపస్సు అను; ధనుండు = ధనము కలవాడు; హరున్ = శివుని; ప్రీతిన్ = మిక్కిలి ఇష్టముతో.

భావము:

అంతట, ఈశ్వరుడు ప్రత్యక్షమై “నీవు ఏ వరం కోరినా ఇస్తాను. కోరుకొమ్ము” అని సాల్వుడిని అనుగ్రహించాడు. సాల్వుడు పరమ ప్రీతితో శంకరుడికి...

10.2-835-తే.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

వందనం బాచరించి యానంద వికచ
దనుఁడై నొస లంజలిఁ దియఁ జేర్చి
"శ్రితదయాకార! నన్ను రక్షించెదేని
నెఱుఁగ వినిపింతు వినుము మదీప్సితంబు.

టీకా:

వందనంబు = నమస్కారము; ఆచరించి = చేసి; ఆనంద = ఆనందముచే; వికచ = వికసించిన; వదనుడు = ముఖము కలవాడు; ఐ = అయ్యి; నొసలన్ = నుదుటి యందు; అంజలిన్ = జోడించిన చేతులను; కదియన్ = దగ్గరకు; చేర్చి = చేర్చి; శ్రిత = ఆశ్రితుల ఎడ; దయా = దయచూపెడి; ఆకారా = రూపము కలవాడా; నన్నున్ = నన్ను; రక్షించెదేని = కాపాడెడు పక్షమున; ఎఱుగన్ = తెలియ; వినిపింతున్ = చెప్పెదను; వినుము = వినుము; మత్ = నా యొక్క; ఈప్సితంబున్ = కోరికను.

భావము:

నమస్కారంచేసి, ఆనందంతో అంజలి నొసట ఘటించి ఇలా అన్నాడు “ఓ శివా! ఆశ్రితుల ఎడ కృప చూపు వాడా! నన్నురక్షించేటట్లయితే నా కోరిక ఏమిటో మనవి చేస్తాను. చిత్తగించు.

10.2-836-తే.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

రుడ గంధర్వ యక్ష రాక్షస సురేంద్ర
రులచే సాధ్యపడక నా లయు నెడల
భ్రపథమునఁ దిరిగెడు ట్టి మహిత
వాహనము నాకు దయసేయు రద! యీశ! "

టీకా:

గరుడ = గరుడులు; గంధర్వ = గంధర్వులు; యక్ష = యక్షులు; రాక్షస = రాక్షసులు; సురేంద్ర = దేవేంద్రుడు మున్నగు; వరులచేన్ = శ్రేష్ఠులచే కూడ; సాధ్యపడక = శక్యము కాకుండా; నా = నాకు; వలయున్ = అవసరమైన; ఎడలన్ = చోట్లలో సమయములలో; అభ్ర = ఆకాశ; పథమునన్ = మార్గమున; తిరిగెడునట్టి = పోవునట్టి; మహిత = మహిమ కల; వాహనము = వాహనమును; నా = నా; కున్ = కు; దయచేయు = ఇమ్ము; వరద = కోరినకోరిలిచ్చువాడ; ఈశ = ఈశ్వరుడ.

భావము:

ఓ ఈశ్వరా! వరదా! ప్రభూ! గరుడ, గంధర్వ, యక్ష, రాక్షస, దేవతాదులకు సాధ్యం కానట్టిది, నా కోరిక ప్రకారం అవసరమైనప్పుడు ఆకాశమార్గంలో సంచరించగలది అయిన అద్భుతమైన విమానాన్ని నాకు ప్రసాదించు.”

10.2-837-వ.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

అని అభ్యర్థించినం బ్రసన్నండై హరుండు వాని కోర్కి కనురూపం బైన పురంబు నిర్మింప మయుని నియోగించిన నతండును “నట్ల చేసెద” నని కామగమనంబును నతివిస్తృతంబునుగా లోహంబున నిర్మించి సౌభకంబను నామంబిడి సాల్వున కిచ్చిన వాఁడును బరమానందంబునం బొంది తద్విమానారూఢుండై యాదవుల వలని పూర్వవైరంబుఁ దలంచి దర్పాంధచేతస్కుండై ద్వారకానగరంబుపైఁజని నిజసేనాసమేతంబుగాఁ దత్పురంబు నిరోధించి.

టీకా:

అని = అని; అభ్యర్థించినన్ = కోరగా; ప్రసన్నుండు = అనుగ్రహము కలవాడు; ఐ = అయ్యి; హరుండు = శివుడు; వాని = అతని; కోర్కి = కోరిక; కున్ = కు; అనురూపంబు = అనుగుణమైనది; ఐన = అయిన; పురంబున్ = నిర్మాణము; నిర్మింపన్ = తయారుచేయుటకు; మయుని = మయుడిని {మయుడు - దానవ శిల్పి}; నియోగించినన్ = నియమించగా; అతండును = అతను; అట్ల = ఆ విధముగా; చేసెదను = చేస్తాను; అని = అని; కామ = కోరినట్లు; గమనంబును = నడచుట; అతి = మిక్కిలి; విస్తృతంబునున్ = పెద్దది; కాన్ = అగునట్లు; లోహంబునన్ = ఇనుముతో; నిర్మించి = తయారుచేసి; సౌభకంబు = సౌభకము; అను = అనెడి; నామంబున్ = పేరు; ఇడి = పెట్టి; సాల్వున్ = సాల్వున; కున్ = కు; ఇచ్చినన్ = ఇవ్వగా; వాడును = అతను; పరమ = మిక్కుటమైన; ఆనందంబునన్ = ఆనందమును; ఒంది = పొంది; తత్ = ఆ; విమాన = విమానము నందు; ఆరూఢుండు = ఎక్కినవాడు; ఐ = అయ్యి; యాదవుల = యాదవుల; వలని = అందలి; పూర్వ = పూర్వపు; వైరంబున్ = పగను; తలంచి = గుర్తుచేసుకొని; దర్ప = గర్వముచేత; అంధ = కళ్ళు కనిపించని; చేతస్కుండు = మనస్సు కలవాడు; ఐ = అయ్యి; ద్వారకా = ద్వారకా; నగరంబున్ = పట్టణము; పైన్ = మీదకి; చని = దండెత్తి వెళ్ళి; నిజ = తన; సేనా = సైన్యాల; సమేతంబుగా = సహా; తత్ = ఆ; పురంబున్ = పట్టణమును; నిరోధించి = ముట్టడించి.

భావము:

అలా సాల్వుడు కోరిన విధమైన విమానాన్ని ఈశ్వరుడు “అతడి కోరికకు తగిన పురము నిర్మించి యి” మ్మని మయుడిని ఆదేశించాడు. అతడు చిత్తమని కామగమనమూ మిక్కిలి వెడల్పూ పొడవూ కలిగి లోహమయమైన ఒక విమానాన్ని నిర్మించి దానికి “సౌభకము” అని పేరుపెట్టి సాల్వుడికి ఇచ్చాడు. వాడు పరమానందంతో దానిని ఎక్కి యాదవుల మీద తనకు ఉన్న పూర్వ శత్రుత్వం గుర్తుచేసుకుని గర్వంతో కన్నుమిన్ను గానక తన సేనలతో వెళ్ళి ద్వారకాపట్టణాన్ని ముట్టడించాడు.

10.2-838-సీ.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

రిదుపవన సరోరములు మాయించి;
బావులు గలఁచి కూములు సెఱిచి
కోలు వెస వీటతాముల్‌ గావించి;
రిఖలు పూడ్చి వప్రములు ద్రొబ్బి
ట్టళ్లు ధరఁ గూల్చి యంత్రముల్‌ దునుమాడి;
కాంచనధ్వజపతాములు నఱకి
భాసుర గోపుర ప్రాసాదహర్మ్యేందు;
శాలాంగణములు భస్మములు చేసి

10.2-838.1-తే.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

విమల కాంచనరత్నాది వివిధవస్తు
కోటి నెల్లను నందంద కొల్లపుచ్చి
ప్రజలఁ జెఱపట్టి దొరలను భంగపెట్టి
ఱిమి యిబ్భంగిఁ బెక్కుబాల నలంచి.

టీకా:

సరిత్ = సెలయేర్లు; ఉపవన = ఉద్యానవనములు; సరోవరములున్ = చెరువులు; మాయించి = పాడుచేసి; బావులున్ = నడబావులను; కలచి = కలచేసి; కూపములున్ = నూతులను; చెఱచి = పాడుచేసి; కోటలున్ = కోటలను; వెసన్ = శీఘ్రముగ; వీటతాటముల్ = చిన్నాభిన్నము; కావించి = చేసి; పరిఖలు = అగడ్తలను; పూడ్చి = కప్పెట్టి; వప్రములున్ = కోట ప్రాకారములు; ద్రొబ్బి = పడగొట్టి; అట్టళ్ళున్ = బురుజులమీది ఇళ్ళను; ధరన్ = నేలమీదకి; కూల్చి = పడగొట్టి; యంత్రముల్ = కీలుగల సాధనములను; తునుమాడి = విరగగొట్టి; కాంచన = బంగారు; ధ్వజ = స్తంభములమీది; పతాకములున్ = జండాలను; నఱికి = కోసేసి; భాసుర = ప్రకాశవంతమైన; గోపుర = గోపురములు; ప్రాసాద = భవనములు; హర్మ్య = మేడలు; ఇందుశాలలు = చంద్రశాలలు; అంగణములు = ముంగిళ్ళు; భస్మములు = కాల్చి బూడిదగా; చేసి = చేసి; విమల = సుద్ధమైన; కాంచన = బంగారు; రత్నా = మణులు; ఆది = మున్నగు; వివిధ = నానా విధములైన; వస్తు = వస్తువుల; కోటిన్ = సముదాయమును; ఎల్లనున్ = అంతటిని; అందంద = మరలమరల; కొల్లపుచ్చి = కొల్లగొట్టి; ప్రజలన్ = పురజనులను; చెఱపట్టి = బంధించి; దొరలను = ప్రభువులను; భంగపెట్టి = అవమానించి; తఱిమి = తరిమి; ఈ = ఈ; భంగిన్ = విధముగ; పెక్కు = అనేకములైన; బాధలన్ = బాధలతో; అలంచి = బాధించి.

భావము:

ద్వారకానగరంలోని సెలయేర్లను ఉపవనాలను ధ్వంశం చేయించాడు; చెఱువులు బావులు పూడిపించాడు; కోటలను చిన్నాభిన్నము చేయించాడు; అగడ్తలను పాడుచేశాడు; కోటగోడలను పడగొట్టించాడు; ప్రాకారాలు బురుజులు కూలదోయించాడు; యంత్రాలను ధ్వజపతాకలనూ నరకించాడు; గోపురాలను మిద్దెలను మేడలను చంద్రశాలలను కాల్చి బూడిద చేశాడు; పట్టణంలోని బంగారాన్ని రత్నాలు మొదలైన వస్తువులను కొల్లగొట్టాడు; ప్రజలను చెరపట్టాడు; అధికారులను అవమానించాడు; ఇలాగ సాల్వుడు ద్వారకలోని ప్రజలను పెక్కు బాధలకు గురిచేశాడు.

10.2-839-చ.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

మున నంతఁ బోవక విమానయుతంబుగ నభ్రవీథికిన్
గొకొని యేపుమై నెగసి కొంకక శక్తి శిలా మహీరుహ
ప్రరము లోలిమైఁ గురిసి బంధురభూమిపరాగ శర్కరల్‌
లక చల్లుచున్ వలయవాయువుచే దిశ లావరించుచున్.

టీకా:

మదమునన్ = గర్వముతో; అంతబోవక = అంతటితో వెనుదిరుగక; విమాన = విమానముతో; యుతంబుగన్ = కూడినవాడిగా; అభ్ర = ఆకాశ; వీధి = మార్గమున; కిన్ = కి; గొదకొని = విజృంబించి; ఏపుమై = అహంకారముతో; ఎగిసి = ఎగిరిపడి; కొంకకన్ = బెదరకుడ; శక్తి = శక్తి అను ఆయుధాలు; శిలా = రాళ్ళు; మహీరుహ = చెట్లు; ప్రదరములు = బాణములు; ఓలిమైన్ = క్రమముగా; కురిసి = వానవలె వేసి; బంధుర = ఉన్నతమైన {బంధుర - మధ్య ఎత్తుగా పక్కలకి పల్లంగా ఉండేభూమి, ఉన్నతమైనది}; భూమిన్ = నేలపై; పరాగ = దుమ్ము; శర్కరలున్ = గులకరాళ్ళు; వదలకన్ = ఎడతెగకుండ; చల్లుచున్ = వేస్తూ; వలయవాయువు = సుడిగాలి; చేన్ = చేత; దిశలు = నలుదిక్కలు; ఆవరించుచున్ = కమ్మేస్తూ.

భావము:

అంతటితో వదలిపెట్టకుండ విమానం ఎక్కి సాల్వుడు ఆకాశంలోకి ఎగిరి అక్కడ నుండి చెట్లకొమ్మలు గులకరాళ్ళు బాణాలు కురిపిస్తూ ద్వారకావాసులను బాధించాడు. దుమ్ము ధూళితో సుడిగాలులు ప్రయోగించి కల్లోలపరచాడు

10.2-840-వ.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

అట్టియెడ.

టీకా:

అట్టి = అలాంటి; ఎడన్ = సమయము నందు.

భావము:

ఆ సమయంలో....

10.2-841-క.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

టులపురత్రయదనుజో
త్కదుస్తర బాధ్యమానధారుణిగతి న
ప్పుభేదన మెంతయు వి
స్ఫుపీడం జెంది వగల సుడివడుచుండన్.

టీకా:

చటుల = తిరుగుతుండెడి; పురత్రయదనుజ = త్రిపురాసురల యొక్క; ఉత్కట = మదమువలని; దుస్తర = దాటరాని; బాధ్యమాన = బాధింపపడుతున్న; ధారుణి = భూలోకము; గతిన్ = విధముగ; ఆ = ఆ; పుటభేదనము = పట్టణము; ఎంతయు = ఎంతో ఎక్కువగా; విస్ఫుట = అధికమైన; పీడన్ = బాధను; చెంది = పొంది; వగలన్ = సంతాపములుతో; సుడివడుచున్ = గింగిరాలుపడుతు; ఉండెను = ఉండెను.

భావము:

త్రిపురాసురులవల్ల బాధపడిన భూలోకం లాగ ద్వారకానగరం సాల్వుడిచేత మిక్కిలి ఇక్కట్లపాలై దుఃఖంతో కల చెందింది.

10.2-842-చ.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

ని భగవంతుఁడున్ రథిశిఖామణియున్నగు రౌక్మిణేయుఁ డ
జ్జముల నోడకుండుఁ డని సంగరకౌతుక మొప్ప దివ్య సా
ములఁ బూని సైనిక కదంబము గొల్వ ననూన మీన కే
రుచి గ్రాల నున్నతరస్థితుఁడై వెడలెన్ రణోర్వికిన్.

టీకా:

కని = చూసి; భగవంతుడున్ = మహిమాన్వితుడు; రథి = రథి {రథి - రథమునెక్కి యుద్ధము చేయు యోధుడు, (మహారథుడు - పదకొండువేలమంది (11000) విలుకాండ్రతో పోరాడెడి యోధుడు, తనను సారథిని గుఱ్ఱములను కాపాడుకొనుచు పోరాడెడి యోధుడు 2)అతిరథుడు - పెక్కువిలుకాండ్రతో పోరాడెడి యొధుడు 3)సమరథుడు - ఒకవిలుకానితో సరిగనిలిచి పోరాడెడి యోధుడు 4)అర్థరథుడు - ఒక్కవిలుకానితో పోరాడెడి యోధుడు)}; శిఖామణియున్ = ఉత్తముడు; అగు = ఐన; రౌక్మిణేయుడు = ప్రద్యుమ్నుడు {రౌక్మిణేయుడు - రుక్మిణి కొడుకు, ప్రద్యుమ్నుడు}; ఆ = ఆ; జనములన్ = ప్రజలను; ఓడక = భయపడకుండ; ఉండుడు = ఉండండి; అని = అని; సంగర = యుద్ధ; కౌతుకము = ఉత్సవము; ఒప్పన్ = కలుగగా; దివ్య = మహిమగల; సాధనములున్ = ఆయుధములను; పూని = ధరించి; సైనిక = సేనాజన; కదంబమున్ = సమూహము; కొల్వన్ = సేవించుచుండగా; అనూన = గొప్ప; మీన = చేపగుర్తుకల; కేతన = జండా యొక్క; రుచి = కాంతులు; క్రాలన్ = రెపరెపలాడుతుండగా; ఉన్నత = గొప్ప; రథ = రథము నందు; స్థితుడు = ఎక్కినవాడు; ఐ = అయ్యి; వెడలన్ = బయలుదేరెను; రణ = యుద్ధ; ఉర్వి = భూమి; కిన్ = కి.

భావము:

అది చూసి మహాప్రభావశాలి రథికశ్రేష్ఠుడు అయిన రుక్మిణీ పుత్రుడు ప్రద్యుమ్నుడు ప్రజలకు ధైర్యం చెప్పి, మీనకేతనం ప్రకాశిస్తున్న ఉన్నతమైన రథం ఎక్కి, మహోత్సాహంతో అస్త్రశస్త్రాలను ధరించి, సైన్య సమేతంగా యుద్ధభూమికి బయలుదేరాడు.

10.2-843-వ.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

అయ్యవసరంబున.

టీకా:

ఆ = ఆ; అవసరంబునన్ = సమయము నందు.

భావము:

ఆ సమయంలో....

10.2-844-చ.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

ధిక బాహుశౌర్యజితచండవిరోధులు వెళ్లి రున్నత
క్ష గద భానువింద శుక సాత్యకి సారణ చారుదేష్ణ సాం
కరకేతనాత్మజ శ్వల్కతనూభవ తత్సహోదర
ప్రముఖ యదూత్తముల్‌ విమతభంజనులై కృతవర్మమున్నుగన్

టీకా:

సమధిక = మిక్కిలి అదికమైన; బాహుశౌర్య = భుజబలముచేత; జిత = జయింపబడిన; చండ = భయంకరమైన; విరోధులు = శత్రువులు కలవారు; వెళ్ళిరి = వెళ్ళారు; ఉన్నత = మిక్కిలి; క్షమన్ = తాలిమితో; గద = గదుడు; భానువింద = భానువిందుడు; శుక = శుకుడు; సాత్యకి = సాత్యకి; సారణ = సారణుడు; చారుధేష్ణ = చారుధేష్ణుడు; సాంబ = సాంబుడు; మకరకేతనాత్మజ = అనిరుద్ధుడు {మకరకేతనాత్మజుడు - మకరకేతనుడు (మన్మథుడు) యొక్క ఆత్మజుడు (కొడుకు), అనిరుద్ధుడు}; శ్వఫల్కతనూభవ = అక్రూరుడు {శ్వఫల్కతనూభవుడు - శ్వఫల్కముని కొడుకు, అక్రూరుడు}; తత్ = అతని; సహోదర = తోడబుట్టినవారు; ప్రముఖ = మొదలైన; యదు = యదువంశ; ఉత్తముల్ = శ్రేష్ఠులు; విమత = శత్రువులను; భంజనులు = శిక్షించువారు; ఐ = అయ్యి; కృతవర్మ = కృతవర్మ; మున్నుగన్ = నాయకుడుగా.

భావము:

మహా భుజబల పరాక్రమవంతులైన గదుడు, భానువిందుడు, శుకుడు, సాత్యకి, సారణుడు, చారుధేష్ణుడు, సాంబుడు, ప్రద్యుమ్నుని నందననుడు అనిరుద్ధుడు, శఫల్కుని పుత్రుడు అక్రూరుడు మున్నగు యాదవవీరులందరూ కృతవర్మ నాయకత్వంతో యుద్ధభూమికి బయలుదేరారు.

10.2-845-క.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

వాణ వాజిస్యందన
వీభటావలులు సనిరి విశ్వము వడఁకన్
ఘోరాకృతి వివిధాయుధ
భూరిద్యుతు లర్కబింబముం గబళింపన్.

టీకా:

వారణ = ఏనుగులు; వాజి = గుఱ్ఱములు; స్యందన = రథములు; వీరభట = యొధులు; ఆవలులున్ = సమూహములు; చనిరి = వెళ్ళిరి; విశ్వము = లోకమంతా; వడకన్ = వణికిపొగా; ఘోర = భీకరమైన; ఆకృతి = రూపములు కల; వివిధ = నానా విధములైన; ఆయుధ = ఆయుధముల యొక్క; భూరి = మిక్కుటమైన; ద్యుతుల్ = కాంతులు; అర్క = సూర్య; బింబమున్ = బింబమును; కబళింపన్ = మింగివేయగా.

భావము:

యాదవవీరులు చతురంగబలసమేతులై జగత్తు కంపిస్తుండగా, తాము ధరించిన రకరకాల ఆయుధాల కాంతులు సూర్యబింబాన్ని కప్పివేస్తుండగా అరివీర భీకరంగా రణరంగానికి బయలుదేరారు.

  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •