పోతన తెలుగు భాగవతము

పోతన తెలుగు భాగవతము

దశమ స్కంధము - ఉత్తర : రుక్మిణిదేవి స్తుతించుట

  •  
  •  
  •  

10.2-248.1-తే.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

నంబునిధి మధ్యభాగమం మృత ఫేన
టల పాండుర నిభమూర్తి న్నగేంద్ర
భోగశయ్యను బవ్వళింపుచును దనరు
ట్టి యున్నతలీల దివ్యంబు దలఁప.

టీకా:

రూఢిమై = ప్రసిద్ధముగా; ప్రకృతి = మూలప్రకృతి; పూరుష = జీవుడి; కాలములు = కాలస్వరూపములు; కున్ = కు; ఈశ్వరుడవు = ప్రభువవు; ఐ = అయ్యి; భవదీయ = నీ యొక్క; చారు = మనోజ్ఞమైన; దివ్య = అప్రాకృతమైన; లలిత = కోమలమైన; కళా = పంచకళలవలని {పంచ కళలు - 1సత్తు 2చిత్తు 3ఆనందము 4నిర్మలము 5పరిపూర్ణము}; కౌశలమునన్ = చాతుర్యములచేత; అభిరతుడు = ఆసక్తికలవాడవు; ఐ = అయ్యి; కడగు = ప్రకాశించునట్టి; నీ = నీ యొక్క; రూపము = స్వరూపము; ఎక్కడ = ఎక్కడ; మహాత్మా = గొప్ప ఆత్మ కలవాడా; సత్వాది = గుణత్రయముల {గుణత్రయము వృత్తులు - 1సత్వగుణము (శాంతవృత్తి) 2రజోగుణము (ఘోరవృత్తి) 3తమోగుణము (మూఢవృత్తి)}; గుణ = శాంతఘోరమూఢవృత్తుల; సముచ్చయ = సమూహములతో; యుక్త = కూడి ఉన్న; మూఢాత్మన్ = అఙ్ఞానిని; అయిన = ఐన; నేను = నేను; ఎక్కడ = ఎక్కడ; అనఘచరిత = పాపరహితవర్తనుడా; కోరి = ఇష్టపడి; నీ = నీ యొక్క; మంగళ = శుభప్రదమైన; గుణ = గుణముల; భూతిన్ = సంపదను; గానంబున్ = పొగడుట; చేయంగబడును = చేయబడుతుంది; అని = అని భావించి; చెందు = కలిగెడి; భీతిన్ = భయముచేత; అంబునిధి = సముద్రము; మధ్యభాగము = నడుమ; అందున్ = అందు; అమృత = అమృతరసము యొక్క; ఫేన = నురుగల; పటల = తెట్టెల యొక్క; పాండుర = తెలుపుతో; నిభ = సమానమైన; మూర్తిన్ = రూపము కలవాడు; పన్నగేంద్ర = ఆదిశేషుని {పన్నగేంద్రుడు - సర్పములలో శ్రేష్ఠుడు, శేషుడు}; భోగ = దేహము అను; శయ్యనున్ = పాన్పుపై; పవ్వళింపుచును = శయనించుచు; తనరు = ఒప్పుచుండు; అట్టి = అటువంటి; ఉన్నత = గొప్ప; లీల = విలాసము; దివ్యంబు = దివ్యమైనది; తలపన్ = తరచిచూసినచో.

భావము:

ఓ మహాత్మా! పుణ్యమూర్తీ! నీవు ప్రకృతి పురుషులకూ, కాలానికీ ఈశ్వరుడవు. కళాకౌశలంతో శోభించే నీ మనోహరమైన రూపము ఎక్కడ? త్రిగుణాలతో గూడిన మూఢురాలను నేనెక్కడ? నీ సద్గుణ సంపద దానం కీర్తింపబడుతుం దనే సందోహంతో ఎవరికీ అందకుండా పాలసముద్రంలో శేషతల్పంపై పవ్వళిస్తున్నావేమో. ఇటువంటి నీ లీలలు దివ్యములైనవి.