పోతన తెలుగు భాగవతము

పోతన తెలుగు భాగవతము

దశమ స్కంధము - పూర్వ : కాలయవనుడు వెంటజనుట

  •  
  •  
  •  

10.1-1629.1-తే.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

ల్లముల డాఁగు; దిబ్బల యలుపడును;
నీడలకుఁ బోవు; నిఱుముల నిగిడి తాఱు
"న్నుఁ బట్టిన నీవు మావుఁడ" వనుచు
వనుఁ డెగువంగ బహుజగవనుఁ డధిప!

టీకా:

అదె = అదిగో; ఇదె = ఇదిగో; లోబడెన్ = చిక్కెను; అని = అని; పట్టన్ = పట్టుకొనుటకు; వచ్చినన్ = రాగా; కుప్పించి = గెంతి; లంఘించున్ = దాటును; కొంత = కొంత; తడవు = సేపు; పట్టరాదు = పట్టుకొనశక్యముగాదు; ఈతని = ఇతని యొక్క; పరువు = పరుగు; అగ్గలంబు = అధికమైనది; అని = అని; భావింపన్ = తలచినచో; తన = అతని; సమీపమునన్ = దగ్గరలోనే; నిలుచున్ = ఆగును; అడరి = విజృంభించి; పార్శ్వంబులన్ = పక్కల; కున్ = కు; అడ్డంబున్ = అడ్డముగా; వచ్చినన్ = వచ్చినచో; కేడించి = తప్పుకొని; ఇట్టట్టు = ఇటు నటు; కికురుపెట్టు = వంచించిపోవును; వల్మీక = పుట్టలు; తరు = చెట్లు; సరోవరములు = చెట్లు; అడ్డంబున్ = అడ్డముగావచ్చుట; ఐనన్ = జరిగినచో; సవ్య = కుడి; అపసవ్య = ఎడమలకు; సంచరతన్ = తిరుగుటను; చూపున్ = కనబరచును; పల్లములన్ = గోతులలో.
డాగు = దాగుకొనును; దిబ్బల = గుట్టల మీదకి; బయలుపడును = కనబడును; నీడల్ = నీడలలోని; కున్ = కి; పోవున్ = వెళ్ళును; ఇఱుముల = మఱుగులందు, చాటు ప్రదేశము లందు; నిగిడి = నిక్కి; తాఱున్ = మరుగుపడును; నన్నున్ = నన్ను; పట్టినన్ = పట్టుకొనినచో; నీవు = నీవు; మానవుడవు = అభిమానము కలవాడవు; అనుచున్ = అని పలుకుచు; యవనుడు = కాలయవనుడు; ఎగువంగన్ = తరుముచుండగా; బహుజగదవనుడు = కృష్ణుడు {బహుజగదవనుడు - అనేక లోకములను రక్షించువాడు, విష్ణువు}; అపుడు = ఆ సమయంలో.

భావము:

“ఇదిగో దొరికేసాడు. అదిగో చిక్కిపోయాడు” అని అనుకుంటూ కాలయవనుడు పట్టుకొనుటకు రాగా కృష్ణుడు కుప్పించి దుముకుతాడు. “ఇతని వేగం చాలా ఎక్కువగా ఉంది. వీణ్ణి పట్టుకోలేను” అని కాలయవనుడు భావించి నప్పుడు దగ్గరగా వచ్చి నిలబడతాడు. అతడు బంధించడానికి ప్రక్కకి వచ్చినపుడు శ్రీహరి వాని కనుగప్పి తప్పించుకుని వెడతాడు. పుట్టలు, చెట్లు, తటాకాలు అడ్డం వచ్చినప్పుడు గోవిందుడు కుడి ఎడమ వైపులకు మళ్ళి పరుగులు తీస్తాడు. పల్లపు నేలలో దాగుకుంటాడు. మిట్టలెక్కి బయట పడతాడు. నీడలలోకి వెడతాడు. మారుమూలలో తారాట్లాడుతాడు. “నన్ను పట్టుకుంటేనే నీవు మగాడివి” అంటూ లోకరక్షకుడైన శ్రీకృష్ణుడు తనను తరుముతున్న కాలయవనుడిని ముప్పతిప్పలు పెట్టాడు.