పోతన తెలుగు భాగవతము

పోతన తెలుగు భాగవతము

దశమ స్కంధము - పూర్వ : ఆత్మారాముడై రమించుట

  •  
  •  
  •  

10.1-1008-వ.
  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

ఇట్లు హరి కనుమొఱంగి చనినఁ గరిం గానక తిరుగు కరేణువుల పెల్లున నుల్లంబులు దల్లడిల్ల వల్లవకాంతలు తదీయ గమన హాస విలాస వీక్షణ విహార వచన రచనానురాగంబులం జిత్తంబులు గోల్పడి, వివిధ చేష్టలకుం బాల్పడి, తదాత్మకత్వంబున నేన నేన కృష్ణుండ నని కృష్ణాగుణావేశంబులం జరియించుచు.

టీకా:

ఇట్లు = ఈ విధముగ; హరి = కృష్ణుడు; కనుమొఱంగి = అంతర్థానమై; చనినన్ = వెళ్ళిపోగా; కరిన్ = మగ ఏనుగును; కానక = కనుగొనలేక; తిరుగు = సంచరించెడి; కరేణువుల = ఆడ ఏనుగుల; పెల్లున = వలె; ఉల్లంబులు = మనసులు; తల్లడిల్ల = చలించిపోగా; వల్లవ = గోపికా; కాంతలు = స్త్రీలు; తదీయ = అతని; గమన = నడవడిచేత; హాస = చిరునవ్వులచేత; విలాస = ఒయ్యారముచేత; వీక్షణ = చూపులచేత; విహార = వేడుక సంచారములచేత; వచన = మాటలచేత; రచన = కూర్పులచేత; అనురాగంబులన్ = ప్రేమచేత; చిత్తంబులున్ = మనసులు; కోల్పడి = పరాయత్తములై; వివిధ = నానావిధములైన; చేష్టలు = వర్తనలకు; కున్ = కు; పాల్పడి = పూనుకొని; తత్ = అతడే; ఆత్మకత్వంబునన్ = తాననుకొనుటచేత; నేననేన = ఎవరికివారు నేనే; కృష్ణుండను = కృష్ణుడను; అని = అని; కృష్ణ = కృష్ణుని యొక్క; గుణ = గుణములను; ఆవేశంబులన్ = ఆపాదించుకొనుటలవలన; చరియించుచు = సంచరించుచు.

భావము:

ఆవిధంగా మాధవుడు మాయ మైపోగా ఆయనను కనుగొనలేక మగ ఏనుగును బాసి సంచరించే ఆడ ఏనుగుల వలె హృదయాలు సంచలింపగా గోపికలు నందనందనుడి గమనలీలలూ, హాసవిలాసాలూ, చూపులూ, విహారాలూ, ఆటలూ, మాటలు మొదలైన వాటిమీద అనురాగంతో తమ మనస్సులు మనస్సులలో లేక పలు చేష్టలకు పాల్పడ్డారు. తన్మయత్వంతో “నేనే కృష్ణుడిని”, “నేనే మాధవుడిని” అంటూ గోవిందుని గుణ చేష్టితాలు అనుకరిస్తూ మెలగసాగారు.