పోతన తెలుగు భాగవతము

పోతన తెలుగు భాగవతము

వ్యాకరణము


శోధన

  •  


పద శోధన

  •  

ఛందోపరిచయము : సీస పద్యము

27 సీస పద్యము                                (ఉపజాతి)                 

సీ.
ఇం
ద్రలు తమలోన నిద్దఱిద్దఱుఁ గూడి
     తులకునాధారమైతనర్ప
మూడుచోటులనుండమొగినిద్ధఱర్కులు
     దియనాక్రియనొక్కదముమెఱయ
నిటువంటిపదములింపెసగంగనాల్గింట
     మధర్మగతినతియమునొందు
ట్టిధర్మమునకునాస్పదంబైపేర్చి
     యాతతచ్ఛందోవిభాతిఁదనరి
గీ.
 టవెలఁదియొండె దేటగీతియు నొండె
 విమలుభావ మమర విష్ణుదేవుఁ
 డొప్పు ననుచుఁ బొసగఁ జెప్పిన సీసంబు
 సిఁడి యగు ధరిత్రిఁ ద్మనాభ
గణ విభజన
భ    సల    ర    సల    న    త    హ    హ
UII    IIUI    UIU    IIUI    IIII    UUI    UI    UI
ఇం
ద్రలు    తమలోన    నిద్దఱి    ద్దఱుఁగూడి    తులకు    నాధార    మైత    నర్ప

లక్షణము
•    పాదాలు:    నాలుగు - కాని పఠన, లేఖన సౌకర్యార్థం పాదమును 2గా విభజిస్తారు
•    ప్రతి పాదంలోనూ అక్షరాల సంఖ్య:    నియమం లేదు (అత్యధికంగా - 30, అత్యల్పంగా - 22)
•    ప్రతిపాదంలోని గణాలు:    6 -ఇంద్ర గణాలు, 2 - సూర్య గణాలు
సీస పద్యము చివర ఆటవెలది లేదా గీతి ఉండాలి
•    యతి :
ప్రతిపాదంలోనూ
1వ - 3వ గణాద్యక్షరాలకి, 5వ - 7వ గణాద్యక్షరాలకి
సీస పద్యము చివర ఆటవెలది లేదా గీతి లకు వాటి యతులో. ఒకే యతి పాటించాటం ఐచ్ఛికం.
•    ప్రాస:
ఐచ్ఛికము
•    ప్రాస: యతి
వేయవచ్చు

పోతన తెలుగు భాగవతములో వాడిన పద్యముల సంఖ్య -     1047
ఉదాహరణ
8-87-సీ.
లుగఁడే నాపాలిలిమి సందేహింపఁ
     లిమిలేములు లేకఁ లుగువాఁడు?
నా కడ్డపడ రాఁడె నలి సాధువులచేఁ
    డిన సాధుల కడ్డడెడువాఁడు?
చూడఁడే నా పాటుఁ జూపులఁ జూడకఁ
    జూచువారలఁ గృపఁ జూచువాఁడు?
లీలతో నా మొఱాలింపఁడే మొఱఁగుల
    మొఱ లెఱుంగుచుఁ దన్ను మొఱగువాఁడు?
8-87.1-తే.
ఖిల రూపముల్ దనరూప మైనవాఁడు
దిమధ్యాంతములు లేక డరువాఁడు
క్తజనముల దీనుల పాలివాఁడు
వినఁడె? చూడఁడె? తలఁపడె? వేగ రాఁడె?

ఉదాహరణ 2:
8-83-సీ.
రధర్మకామార్థ ర్జితకాములై
        విబుధులు యెవ్వని సేవ యిష్ట
తిఁ బొందుదురు? చేరి కాంక్షించువారి క
        వ్యయ దేహ మిచ్చు నెవ్వాడు కరుణ?
ముక్తాత్ము లెవ్వని మునుకొని చింతింతు?
        రానందవార్ధి మగ్నాంతరంగు
లేకాంతు లెవ్వని నేమియు గోరక
        ద్రచరిత్రంబుఁ బాడుచుందు?
8-83.1-ఆ.
రా మహేశు నాద్యు వ్యక్తు నధ్యాత్మ
యోగగమ్యుఁ బూర్ణు నున్నతాత్ము
బ్రహ్మమయిన వానిఁ రుని నతీంద్రియు
నీశు స్థూలు సూక్ష్ము నే భజింతు.