పోతన తెలుగు భాగవతము

పోతన తెలుగు భాగవతము

వ్యాసములు : ఈనాడు అంతర్యామి ఎంచిన వ్యాసాలు



2019-04 –19 _ ఈనాడు అంతర్యామి
భక్త సులభుడు

‘లీలామానుష విగ్రహుడు’ అంటే లీలామాత్రంగా మానవ రూపాన్ని ధరించినవాడు అని అర్థం. విష్ణువు దాల్చిన అవతారాలన్నీ ఒకెత్తు. కృష్ణుడి అవతారం మరొకెత్తు. ఈ అవతారంలో ఆయన చూపినవి మహిమలు కాదు. అలా అనిపించేట్లు చేసిన బోధనలు. భాగవతంలో కన్నా భారతంలో ఇవన్నీ స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.

కృష్ణుడి చరిత్రను సమగ్రంగా చెప్పేది భాగవతమే. భారతంలో శ్రీకృష్ణుడు పరిణతి చెందిన రాజనీతి చతురుడు. వయసు పెరిగినవాడిగానే దర్శనమిస్తాడు. భాగవతంలో భక్తసులభుడు, ఆశ్రితవత్సలుడు, దేవతామూర్తి.

లోపల-వెలుపల, మొదలు-చివర-మధ్య అనే భేదాలు లేనివాడాయన. ఈ లోకాలన్నింటికీ మొదలు, చివర, మధ్య, లోపల, వెలుపల అన్నీ ఆయనే. అందుకు తగినట్టుగానే ఆయన బోధనా ఉంటుంది.

అవతారం దాల్చిన తరవాత కృష్ణుడు ‘ఇది సామాన్యమైన అవతారం కాదు. దివ్యమైనది. ఈ నా అవతారంలోని ఆంతర్యం లోకులను అనుగ్రహించాలనేదే. నేనుచేసే ప్రతి కర్మ జీవకోటిని తరింపజేయడానికే’ అంటూ తన విశ్వరూపాన్ని ఎందరికో, ఎన్ని రకాలుగానో చూపాడు. ఆ క్రమంలో మొదటగా విశ్వరూపాన్ని బాల్యంలో తల్లికే చూపించాడు.అందరివాడు... అయినా అందనివాడు. ఆది-అంతం లేనివాడు అనే విషయాన్ని బోధిస్తుంది రోటికి కట్టిన సంఘటన. అంతటి వాడికి ఎన్ని తాళ్లు పెనవేసి కట్టినా ఆగుతాడా?

‘తనలోనే ఈ విశ్వమంతా ఇమిడి ఉంది’ అని తెలపడమే మన్ను తిన్న సంఘటన సారాంశం.

‘ఈ శరీరం నీదికాదు, అందులో ఉండే ఆత్మ శాశ్వతమైనదైనా దేనితోనూ సంబంధాలు లేనిది. తాత్కాలికంగా నీ శరీరంలో ఉన్నా, నశ్వరమైన ఈ శరీరం నుంచి విడివడిన తరవాత అన్ని సంబంధాలూ అక్కడితో సమసిపోతాయి. అలాంటప్పుడు ఈ శరీరం పట్ల అంత వ్యామోహ, మమకారాలు అనవసరం’ ఈ విషయాన్ని బోధించాలనే గోపికల వస్త్రాలను అపహరించాడు.

ఆయన అవతారానికి అనుసంధానకులుగా, సహాయకులుగా భూలోకంలో మానవ జన్మ ఎత్తడానికి ముందు దేవతలు- ‘మాధవా! నీ మాట మన్నించి మానవులుగా పుడితే, మాయకు చిక్కుకునే ప్రమాదం ఉంది. ఆ కారణంగా మేము అనేక ప్రలోభాలకు లోబడి ఎన్నో చేయకూడని పనులు చేయవలసి రావచ్చు. అలాంటి స్థితి నుంచి మమ్మల్ని మరల్చే మంచి స్నేహితులనివ్వు’ అని కోరుకున్నారు. వారి కోరిక మేరకు తానే స్వయంగా వారికి స్నేహితుడిగా మారి ఎంతో సన్నిహితంగా మెలిగాడు. స్నేహమంటే ఇలా ఉండాలని లోకానికి చాటి చెప్పడమే ఇందులోని ఆంతర్యం.

పూతనను సంహరించిన ఘట్టం ‘శరీరమంతా నిండి ఉన్న విషయవాంఛలనే విషాన్ని హరించేవాడు ఆ శ్రీహరే’ అని తెలుపుతుంది. శకటాసుర సంహారం పాపపుణ్యాలనే చక్రాలతో సాగే జీవనశకట గమనం భగవానుడి పాదస్పర్శతో పునీతమవుతుందని వెల్లడిస్తుంది. ఈ శరీరమనేది విషపు మడుగు. విషయ భోగాలనేవి పడగలు. ఆ పడగలు వెదజల్లే కోరికలే విషపూరితమైన అరిషడ్వర్గాలని కాళియ మర్దన ఘట్టం బోధిస్తుంది.బృందావన విహారం, పశుపాలన విధానం, చెలికాళ్లతో గడిపిన తీరు, గోవర్ధనగిరిని చిటికెన వేలి మీద నిలిపి అందరి ప్రాణాలు కాపాడిన సంఘటన, గోపికలను మురిపించిన విధానం, చిలిపి చేష్టలు, దుష్టులను శిక్షించడం, శిష్టులను రక్షించడం వంటివి ఎవరికి వారే మరి మరి తలచుకునే విధంగా ఉంటాయి.

‘నమ్మినవారికి అంతరంగంలోనూ, నమ్మనివారికి అందనంత దూరంలోనూ ఉంటాడు ఆ పరమాత్మ. కాబట్టే ఉపనిషత్తులను ఔపాసన పట్టిన వేదాంతులకు సైతం అంతుచిక్కని వాడు, భక్తి భావనలతో తనను ఆరాధించేవారికి సులువుగా, అవలీలగా పట్టుబడతాడు’ అని ఎందరో భాగవతులు వెల్లడించారు.

- అయ్యగారి శ్రీనివాసరావు


ఈనాడు అంతర్యామి – 2019-04-02
అందీ అందనివాడు.

ఒక్కడే అయినప్పటికీ, సందర్భాన్నిబట్టి పరమాత్మ అనేక నామరూపాల్లో అలరారుతుంటాడు. ఉన్నాడని నమ్మేవారికి ఉన్నట్లుండేవాడు, లేడనేవారి మనోభావాలకు విఘాతం కలగకుండా వారినీ కాపాడేవాడు... కాబట్టే ద్వైదీభావాత్మకుడు.సత్వ-రజస్‌-తమస్‌ అనే మూడు గుణాలున్నవారినీ వారికి తగినట్లు అనుగ్రహాన్ని, ఆగ్రహాన్ని చూపేవాడు. కాబట్టి త్రిగుణాత్మకుడు. నాలుగు దిక్కులా నిండి ఉన్నవాడు. నాలుగు వేదాలూ ప్రస్తుతించేవాడు. సమయాన్ని, భక్తుల మనోభావాల్ని బట్టి ప్రవర్తించేవాడు. అందువల్ల చతురుడు. పంచభూతాల్లో ఆత్మస్వరూపంగా ఉంటూ వాటిని నియంత్రించేవాడు. కనుక, పంచభూతాత్మకుడు. అరిషడ్వర్గాలకు అతీతుడు.అవతారాన్ని బట్టి సప్తరుషుల మన్ననలు సైతం అందుకునేవాడు. ఇలా ఆ పరమాత్మ ఒక్కడే అయినా అనేక రూపుడు. ‘ఏకం సత్‌ బహవో వదంతి విప్రాః’ (బ్రహ్మపదార్థం ఒక్కటే... అయినప్పటికీ అవసరాన్ని బట్టి అనేక రూపాలుగా కనిపిస్తుంది) అని వేదాంతులు చెప్పడానికి కారణం అదే. ఆయన జీవులందరి సంరక్షణార్థం అందరికీ చేరువలో, చెంతనే ఉంటాడు. కానీ ఎవరూ అంత సులభంగా గుర్తించలేరు. చేరుకోలేరు. యోగులైనా, భక్తులైనా పొందలేని ఆయన సాక్షాత్కారాన్ని అమాయకులు, అతి సామాన్యులు అత్యంత సులభంగా పొందగలుగుతున్నారు. దానికి కారణం వారి భక్తి తత్పరత.
పరమాత్మ గురించి, ఆయన అనుగ్రహం గురించి అంతగా తపన పడవలసిన అవసరం ఏమిటని ప్రశ్నించేవారికి భాగవతం అతి సున్నితమైన సమాధానం ఇస్తుంది. ‘దాహార్తి తీర్చుకునేందుకు నీరు, క్షుద్బాధ తీరడానికి ఆహారం, శరీర తాపం తగ్గడానికి చల్లని గాలి... ఇలా సృష్టిలో ప్రతి అంశానికీ ఒక పరిష్కార మార్గం ఉన్నట్లే ఆధ్యాత్మిక (గత జన్మ వాసనా బలంతో సంక్రమించిన), ఆదిభౌతిక (ఈ జన్మలో చేసిన కర్మ ఫలితం), ఆదిదైవిక (దైవ సంబంధమైన) కష్టాలు తొలగిపోవాలంటే ఒక సరళమైన తరుణోపాయం ఉండాలి. ఆ మార్గమే భగవదన్వేషణ, ఆరాధన. ఇదే తప్ప అన్య మార్గం లేదు.ఆ పరమాత్ముని మనసా (తలంపుతో), వాచా (వాగ్రూపంలో), కర్మణా (ఆయనకే చేస్తున్నాననే భావనతో తోటివారికి సేవ చేయడం రూపంలో) కొలిచిన వారిని వాటికి ప్రతిగా సదాచార వర్తనులు, మనోనిగ్రహపరులు, పరిశుద్ధాంతరంగులు అయ్యేటట్లు అనుగ్రహిస్తాడు. ఆ దైవానుగ్రహం ఒక్కొక్కరికీ ఒక్కోలా ఉంటుంది. యోగాభ్యాసంతో ఆత్మదర్శనం చేసిన యోగులకు ఆత్మ స్వరూపుడు. వేదాల్లో చెప్పినట్లు కర్మల చేత ఆరాధించినవారికి కామిత ఫలదాత. స్మృతుల (పురాణాల)లో చెప్పిన విధంగా ధర్మాచరణ రూపంలో ఆరాధించినవారికి ధార్మిక ఫలప్రదాత. ఉపనిషత్తుల్లో చెప్పిన విధంగా ఉపాసనాత్మక జ్ఞానం కలిగినవారికి ఆ రూపంగా మోక్షాన్ని ఒసగేవాడు. ఎవరు ఏ మార్గాన త(కొ)లచినా, అది మనస్ఫూర్తిగా చేసినదై ఉండాలి. అలా తమ తమ ధర్మాలు తప్పకుండా నడుచుకుంటూ, సమభావంతో ఉంటూ ఆయన్నే నమ్మి జీవించేవారు- సూర్యుడి రాకతో పెనుచీకటి అంతరించిన విధంగా అన్ని బంధాల నుంచీ విముక్తులవుతారు.
ఇంతాచేసి అందరికీ అందినట్లనిపించినా ఎవరికీ అందనంత దూరంలోనే ఉంటాడు. ఈ విషయాన్ని, దానికి కారణాన్ని గురించి ఆయనే స్వయంగా ఒక సందర్భంలో గోపికలతో ఇలా చెప్పాడు.
‘నన్ను సేవించే వారికందరికీ కావలసినవన్నీ ఇస్తాను. సేవించనివారినీ అలాగే ఆదరిస్తాను. అవసరాన్ని బట్టి అంశ, అనుప్రవేశ, ప్రవృత్తి-నివృత్తి రూపాల్లో దర్శనమిస్తాను. అంతేకానీ, నా పూర్ణరూపాన్ని ప్రత్యక్షంగా చూపను... అందుకే అందరికీ అందినవాడిలా అనిపించినా ఎవరికీ అందనివాణ్ని’ అని. ఆ మాటలకు తగినట్లే విష్ణురూపుడైన ఆ పరమాత్మతో ఎవరూ పొందలేని సాన్నిహిత్యాన్ని సాధారణ గోపాలకులు పొందారు. కల్మషం లేనివారి స్వచ్ఛమైన మనోభావాలు, ప్రేమానురాగాలే భగవానుడి కృపావర్షానికి కారణాలు.
- - అయ్యగారి శ్రీనివాసరావు


అంతర్యామి - 2019-03-16
జ్ఞాన భాండాగారం


తెలియనితనం వల్ల మాత్రమే ప్రశ్న పుట్టదు. దానికి వచ్చే జవాబుతో ఎందరికో జ్ఞానోదయం కలుగుతుందనే ఉద్దేశంతోనూ ప్రశ్న పుడుతుంది. పుట్టిన ప్రతి ప్రశ్న వెనకా కచ్చితంగా ఒక నిజం ఉండి తీరుతుంది. ఆ నిజం వల్ల జీవనగమనం దిశ ఎటువైపు సాగాలనే నిర్ణయం తీసుకునే అవకాశం ఏర్పడుతుంది.ప్రశ్న చిన్నదే కావచ్చు. దానికి వచ్చే సమాధానం మాత్రం విస్తృత జ్ఞాన సంపదకు ఆలవాలమైనదై ఉండవచ్చు. అలాంటి ప్రశ్న ఉంటే ఆ క్షణానికి జవాబు లేకపోయినా దానికోసం తప్పకుండా వెతుకులాట మొదలవుతుంది. వేదాలు, శాస్త్రాలు, ఇతిహాస-పురాణాల్లో ఆ ప్రశ్నలకు సరైన జవాబులు దొరుకుతాయి. స్వయంభువులైన దేవతలు, జ్ఞానసంపద కలిగిన మహానుభావులు, తపశ్శక్తి సంపన్నులైన ఋషులు, మునులు, సర్వసంగ పరిత్యాగులు, సకల విషయాలూ తెలిసిన పండితులు వంటివారి ముఖతః లేఖినుల నుంచి వెలువడినవి అవి. కాబట్టి తిరుగులేనివి, నమ్మదగినవి అయిఉంటాయి.

‘మరణం ఆసన్నమైనప్పుడు పురుషులు వినదగింది ఏది?’ అనేది భాగవతంలో శుక మహర్షిని పరీక్షిత్తు అడిగిన ప్రశ్న. పరీక్షిత్తుకు మరణం వచ్చే సమయం నిర్ణయమైపోయింది. దానికిగాను తీసుకోవలసిన చర్యగా ఏడురోజుల్లో భాగవతం వినాలనే విషయం తెలుసు. ఆ పనిమీదే ఉన్నాడు కూడా. అలాంటప్పుడు ఆయన ఆ ప్రశ్న అడగడంలో ఆంతర్యం ఏమిటి? ఈ ప్రశ్న వెనక ఉద్దేశం- ‘ప్రతివారికీ మరణం తప్పదు’ అని లోకానికి చెప్పడమే.

పరీక్షిత్తుకు తెలిసినట్లు ఇతరులకు మరణం వచ్చేది ఎప్పుడో తెలిసేది ఎలా? ఒకవేళ తెలిసినా అప్పటికప్పుడు పైనచెప్పిన విధంగా జాగ్రత్తలు తీసుకోవడం ఎలా సాధ్యమవుతుంది? వీటికి జవాబు లోకులకు తెలియజేయాలనే ఉద్దేశంతోనే పరీక్షిత్తు ఆ ప్రశ్న అడిగాడు. అందులోనూ అంత కష్టకాలంలో. ఆ ప్రశ్నలకు శుక మహర్షి కచ్చితంగా, నిర్మొహమాటంగా సమాధానం చెప్పాడు. దేహం విడిచే కాలం సమీపించినప్పుడు- భయాన్ని, అన్ని విషయాల పట్ల మమకారాన్ని తెంచుకోవాలి. ఎలాంటి ఆలోచన వచ్చినా చెదరని మనసు కలిగి ఉండాలి. ఏకాంత ప్రదేశంలో నిశ్చింతగా ఉండాలి. బ్రహ్మ ప్రతిపాదితమైన ఓంకారాన్ని మననం చేసుకోవాలి. ప్రాణాయామంతో మనసును నిగ్రహించుకుని భగవన్నామ స్మరణ చేసుకోవాలి అంటూ అనేక సూచనలు చేశాడు శుకమహర్షి.వాటితోపాటు మరికొన్ని జాగ్రత్తలూ చెప్పాడు. ‘ఇంద్రియాలు, బుద్ధి, ఆలోచనలు, మనోమయ వ్యవహారాలు, జీవన గమన రీతులు లాంటివన్నీ ఒక పూర్ణ రూపంపై నిలిపి సదా దాన్నే మననం (జపించడం) చేయాలి. ఆ పూర్ణరూపును ఒక్కొక్కరు ఒక్కొక్క పేరుతో పిలుస్తారు. చింతన చేస్తున్నప్పుడు అన్యవిషయ భాషణం, ఆలోచన, ప్రస్తావన వంటివేవీ దరి చేరనీయరాదు. అలా జరగాలంటే సాధన కావాలి. ఆ సాధన ఏ ఒక్క క్షణమో, ఒక్కసారో లేదా ఒక కోణంలోనో చేస్తే చాలదు. అది నిరంతరాయమైన ప్రక్రియ కావాలి. అప్పుడు పొందేది బ్రహ్మానంద స్థితి. ఆ స్థితి పొందినవారికి ఇతర విషయాలపట్ల ధ్యానం, ధ్యాస, ఆసక్తి లాంటివి ఉండవు’ అని వివరించాడు. వీటన్నింటి ఆంతర్యం సదా భగవధ్యానం చేస్తూండమని.

భాగవతం రాసింది విష్ణ్వంశ సంభూతుడైన వ్యాసుడు. అందులో ఎన్నో ప్రశ్నలు కనిపిస్తాయి. వాటికి సూటిగా కొన్ని, మార్మికంగా కొన్ని, అంతర్గత రూపంలో కొన్ని, లౌక్యంతో కూడినవి కొన్ని జవాబులూ దొరుకుతాయి. ప్రథమ స్కంధం నుంచి ద్వాదశ స్కంధం వరకు అనేక సందర్భాల్లో, అనేక రూపాలు కోణాల్లో, ఈ ప్రశ్నలు సంఘటనలు, కథలు, బోధనల రూపంలో అడుగడుగునా తారసపడతాయి. అందుకే భాగవతం ఒక కావ్యం కాదు, జ్ఞాన భాండాగారం.
- అయ్యగారి శ్రీనివాసరావు



అంతర్యామి - 2019--2-09
గానం-పానం


‘నేను భాగవతాన్ని వింటున్నాను/చదువుతున్నాను’ అని ఎప్పుడూ అనుకోకూడదంటారు. మరేమనాలని అడిగేవారికి ‘పిబత భాగవతం’ (భాగవతాన్ని తాగండి) అనాలని చెబుతారు భాగవతులు. చెవులతో వినేదాన్ని తాగడం ఎలా కుదురుతుంది?

కుదురుతుంది. అలా అనడంలో లోతైన అంతరార్థం ఉంది.

ఏదైనా తాగుతున్నప్పుడు మనసు ఎక్కడో ఉన్నా ఆ పదార్థాన్ని నోరు నేరుగా కడుపులోకి పంపిస్తుంది. ద్రవంలో సాధారణంగా తీసిపారేసేది ఏదీ ఉండదు. ఆ దృఢమైన నమ్మకంతో రెండో ఆలోచన లేకుండా తాగేస్తాం. ‘భాగవతమూ అలాంటిదే. దాన్ని రచించినప్పుడే అనేక వడపోతలు జరిగిపోయాయి. (భక్తులు, భగవంతుల కథలు కాబట్టి, వాటివల్ల అనేకమందికి మార్గదర్శనం అవుతుంది కాబట్టి) దీనిలో తీసి పారేయవలసింది ఏదీ ఉండదు’ అని వేదాంత ప్రవచనకర్తల మాట. భాగవతంలో భగవంతుడు శబ్దరూపిగా వసించడమే అందుకు కారణం. కాబట్టి భావంతో సంబంధం లేకుండా గా(పా)నం చెయ్యవచ్చు.

‘తెలుగు భాషకు ముగ్గురు మకుటంలేని మహారాజులు ఉన్నారు. వారు వరసగా- త్యాగరాజు, పోతరాజు, గోపరాజు. వీరి ముగ్గురి పేర్లలో రాచరికం ఉంది. కానీ వీరు ముగ్గురూ భగవంతుణ్ని సేవించి, ఆ సేవల్లోని మాధుర్యాన్ని గ్రోలి (తాగి), ఆ రుచి మరిగి ‘ఈ రాచరికం వల్ల ఏమీ సుఖంలేదు. కాబట్టి మాకు వద్దు’ అని విడిచిపెట్టేశారు.

ఆ పరంపరలో ఒక రాజు దాసుడయ్యాడు. అతడే రామదాసుగా మారిన గోపరాజు. ఆయన తన కీర్తనల్లో ‘రామజోగి మందు కొనరే...’ అనే కీర్తనలో ‘శ్రీరామ దివ్య నామస్మరణ అనే పానం చెయ్యండి’ అన్నాడు. మరోచోట ‘తారక నామమనే రసాన్ని పానం చేసేవారికి అమృతాన్ని తాగే అవసరం లేదు’ అన్నాడు.

మరో రాజు అయ్య (తండ్రి)గా మారి త్యాగయ్య అయ్యారు. ఆయనా తన కీర్తనల్లో చాలాచోట్ల ‘దైవ నామ పానం చెయ్యండి’ అని ప్రయోగించారు.

పోతరాజు ‘పోతన్న’ పేరుతో అందరికీ అన్న అయ్యారు. ఆయన తన భాగవత అనువాదంలో అనేకచోట్ల నామపానం అనే ప్రయోగం చేశారు. ప్రహ్లాదుడి గురించి చెబుతూ, నారాయణుడి పాదపద్మాల గురించి ఆలోచించడమనే అమృత పానం చేసేవాడు- అని ప్రయోగించారు. ‘మందార మకరంద...’ అనే పద్యంలో విష్ణు పాదాల గురించి ఆలోచనలనే అమృతాన్ని గ్రోలేవాడు అని ప్రయోగించారు.

ఇలా ఆ ముగ్గురూ పరమేశ్వరుడి పాదాల దగ్గర దాస్యాన్నే అభిలషించారు. భక్తి అనే రసం పంచారు. భక్తి సామ్రాజ్యాలను ఏలారు.

సదాశివ బ్రహ్మేంద్రులవారు ‘పిబరే రామరసం’ అంటూ రామ నామమనే రసాన్ని పానం చెయ్యండన్నారు. ఇలా విష్ణునామ సంకీర్తనలు చేసినవారంతా పానం చెయ్యమనే చెప్పారు.

వేదాలనే కల్పవృక్షాల శాఖల చిట్టచివర పండిన పళ్లు ఉపనిషత్తులు. అవి జ్ఞాన రసాత్మకమైనవి. దాన్ని చిలక కొరికింది. పండు బాగా పక్వానికొచ్చినప్పుడే చిలక కొరికి రుచి చూస్తుంది. చిలక రుచి చూసిన పండ్లను ఎంగిలిగా భావించరు. ఇక్కడ చిలక ఎవరు? శుకబ్రహ్మ. శుకుడు తన నోటిద్వారా ప్రవచనం చేశారు. అదే భాగవతం. దేనిమీదా ఆపేక్ష లేని మహాపురుషుడు శుకుడు. అటువంటి శుకబ్రహ్మ నోట్లోంచి వచ్చింది కాబట్టి భాగవతం ఎంగిలికాని, మధురమైన పానద్రవ్యం అయింది. అందుకని ఆ భాగవతాన్ని రెండో ఆలోచన లేకుండా తాగెయ్యవచ్చు అంటారు.

నాలుక లాగానే చెవి, కన్ను లాంటి ఇంద్రియాలు సైతం రుచిని ఆస్వాదించగలుగుతాయి. భగవన్నామం అన్నా, విన్నా, కన్నా మధురమే కదా! అంత గొప్పదైన రసాన్ని, అమృతసమమైనదాన్ని గానం చేస్తుంటే, ఆ గానం ఏ అడ్డంకీ లేని పానం కావాలి. కాబట్టి భాగవతాన్ని వినడం అనేకన్నా పానం చెయ్యడం అనడమే అన్నిందాలా సబబు.

- అయ్యగారి శ్రీనివాసరావు



ఈనాడు - 28-07-2018
అంతర్యామి
కొంటె బాల్యం


వయసులో కాస్త పెద్దవారు తమకంటే చిన్నవారికి ఏదోరకంగా బోధ చెయ్యడానికే ప్రయత్నిస్తారు. నిజానికి పెద్దలకంటే పిల్లలు ఏ విషయంలోనూ తీసిపోరు. ఆ విషయం పోతన మాత్రం ఏనాడో కనిపెట్టేశాడు. అందుకే శ్రీకృష్ణుడి బాల్యచేష్టల్ని భాగవతంలో ప్రత్యేకంగా వర్ణించాడు.చూపరులకు బాలుడు. చేసిన పనులు-చేష్టలు, ఆడిన మాటలు, వేసిన ప్రశ్నలు మాత్రం సామాన్యమైనవి కాదు. ఇదీ బాలకృష్ణుడి తీరు. వేణువుతో పాడాడు... ప్రకృతితోపాటు ప్రతివారినీ పులకరింపజేశాడు. అందుకే, అల్లరివాడైనా అందరికీ కావలసినవాడయ్యాడు.
తాను ఎవరో, తన చేష్టల్లోని మర్మం- అంతరార్థం ఏమిటో ఎప్పటికప్పుడు తెలియజెప్పేవాడు. చాలామంది అర్థం చేసుకోలేదు. అలాంటివారికి కొన్నిసార్లు తాను ఫలానా అని సూటిగానూ చెప్పాడు. అందులో భాగంగానే మన్ను తిన్నట్లు నటించి, యశోద అడిగితే ‘మన్ను తినడానికి నేను శిశువుననుకున్నావా?’ అని గడుసుగా ప్రశ్నించాడు. కాకపోతే ఆ అమాయకురాలైన తల్లే... ఆ మాటల్ని పిల్లచేష్టలుగా భావించింది. ఆమెకే కాదు ఎందరికో, ఎన్నిసార్లో తాను సామాన్య బాలుణ్ని కాదని, ‘సర్వాంతర్యామి’ని అని చెప్పాడు.
దైవానికి నివేదన చెయ్యడానికి ఉంచిన పదార్థాలు ఎంగిలి చేసి- ‘నాకంటే దేవుడు ఎవరున్నా’రని ప్రశ్నించాడు. ఎవరూ దాన్ని తీవ్రంగా పరిగణించలేదు. పిల్లకాయ మాటలుగా తీసిపారేశారు.
బాలుడుగా కృష్ణుడు పలికినట్లు పోతన రాసిన మాటలు చదివితే- ‘ఈ బాలుడి వయసెంత, ఇతడి మాటల స్థాయి ఏమిటి, ఇది సమంజసమేనా’ అనీ అనిపించక మానదు.
పోతన భక్తి తత్పరుడు, కృష్ణుడు పూర్ణపురుషుడు అనే ఎరుక కలిగినవారికే ఆ మాటల అంతరార్థం అవగతమవుతుంది.
భవిష్యత్తుకు పునాది బాల్యమే. అందులో ఉండే మాధుర్యాన్ని అమ్మానాన్నలతో ఎలా పంచుకోవాలి, తోటివాళ్లతో ఎలా పెంచుకోవాలి, కలకాలం మధుర జ్ఞాపకంగా ఉండేలా ఎలా మలచుకోవాలనే విషయాలకు వివరణ ఇస్తున్నట్లు ఉంటాయి కృష్ణుడి బాల్యచేష్టలు.
బిడ్డల పట్ల ఎంత ప్రేమ ఉన్నప్పటికీ తల్లి వారిని అదే పనిగా పలకరించదు. తల్లి అలా ప్రవర్తించడానికి కారణం ఉంది. అతిచనువు వల్ల అనర్థాలు కలుగుతాయని ఎడంగానే ఉంచుతుంది. అందుకే ఆమె బిడ్డను పట్టించుకోనట్లు ప్రవర్తించేది. బిడ్డకు మాత్రం ప్రతిక్షణం తల్లి తనను పలకరించాలని, తన ఉనికిని గుర్తించాలనే తాపత్రయం ఉంటుంది. అది మామూలుగా చెబితే తల్లి పట్టించుకోదు. అందుకోసం చిన్న అల్లరి, కాస్త హంగామా. అదీ, ఆ అల్లరిలోని ఆంతర్యం. పైకి కనిపించే అర్థం ఇదైతే, అంతరార్థం ఇంకొకటుంది. భగవంతుడు తల్లి లాంటివాడు. లోకులంతా బిడ్డల్లాంటివారు. ‘లోకులంతా సృష్టికర్త ప్రాపుకోసం పాకులాడాలి తప్ప భగవంతుడు లోకుల పట్ల ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపడు’ అనే బోధనే ఆ అల్లరిలోని ఆంతర్యం.
నేస్తులు, సావాసగాళ్లతో ఆటపాటల్లో గడిపే బాల్యం ఎంత మధురంగా ఉంటుందో, మనిషి మనిషిగా జీవించడానికి ఎలాంటి ప్రవర్తన పునాది అవుతుందో తోటి పిల్లలతో అతడు మెలిగిన తీరు వెల్లడిస్తుంది.
అడుగడుగునాజీవితాన్ని ఎలా, ఎంతలా రసభరితం చేసుకోవచ్చో అందరూ గ్రహించాలనే ఉద్దేశంతోనే బాలకృష్ణుడు అలా మెలిగాడు.ఆ ప్రవర్తన భవిష్యత్తులోఎంత తీయని గుర్తుగా మారుతుందో తన చేష్టల ద్వారా రుచి చూపించాడు. ఆ తీపి జ్ఞాపకాలకు ప్రతీక సుదాముడు. బాల్యంలోని స్నేహం భవిష్యత్తులోనూ నిలిచి ఉంటుందని వారి స్నేహం తెలుపుతుంది.
గోవర్ధన గిరి ఎత్తినప్పుడు ‘నేను బాలుణ్ని’ అనే భావం మీ మనసుల్లోంచి తొలగించుకోండి’ అని సూటిగా చెప్పాడు. అందరూ ప్రాణభయంతో దానికింద చేరి రక్షణ పొందారే గాని, కృష్ణుడి మాటల్ని తీవ్రమైనవిగా పరిగణించలేదు. బాలకృష్ణుడి లీలలు అనంతం. వాటిని మామూలుగా చదివితే మనోరంజకం. మనసు పెట్టి చదివితే ఆత్మజ్ఞానం, మధించి చదివితే జన్మరాహిత్యం కలుగుతాయి. ఇదీ, భాగవత పఠనానికి ఫలితం.

- అయ్యగారి శ్రీనివాసరావు


ఈనాడు అంతర్యామి 02- ఏప్రిల్-2018
భక్తుడి చూపు


భాగవతాన్ని భావగతం చేసుకొని బాగుపడాలన్నారు పెద్దలు. భాగవత పురాణం- నవ విధ భక్తిమార్గాల్ని ఆవిష్కరించడం ద్వారా మహాభక్తుల చరిత్రల్ని లోకం ముందుంచుతుంది. ‘నీవే తప్ప ఇతఃపరం బెరుగ!’ అనే అనన్య భక్తిభావంతో భగవంతుణ్ని కొలిచి తరించిన మహానుభావులెందరో అందులో కనిపిస్తారు. భగవంతుడి మీద తదేక భక్తి- భక్తుడి చిత్తాన్ని పరిశుద్ధం చేస్తుంది. అతడిలో సాత్విక భావాల్ని పెంపుజేస్తుంది. అటువంటి భాగవతుల లౌకిక వ్యవహార శైలి ఇతరుల కంటే భిన్నంగా ఉంటుంది. ‘సర్వం హరిమయం’గా భావిస్తాడు కాబట్టి, భక్తుడు సర్వ సమత్వ భావనకు దగ్గరగా ఉంటాడు. సాటి సామాజికుల కంటే ఎక్కువ ఔదార్యం, ఉదాత్తత కనబరుస్తాడు. ఇతరుల స్వభావాల్ని, గుణగణాల్ని, ప్రవర్తనను, నైతికతను బేరీజు వేసే న్యాయమూర్తి తానే అని ఎన్నడూ భావించుకోడు. అతడి దృష్టిలో అన్నీ భగవంతుడి లీలావిలాసాలే! భక్తాగ్రణి ప్రహ్లాదుడు ఏనాడూ తండ్రి మార్గాన్ని అవలంబించలేదు. అలా అని ఆయనను ఎప్పుడూ దూషించలేదు, ద్వేషించలేదు. అనుక్షణం నారాయణ స్మరణ చేసిన పరమ భక్తుడు ప్రహ్లాదుడు. కానీ నారద మహర్షికి దేవతలు, దానవులతో సమానమైన బంధాలు ఉన్నాయి. శ్రీకృష్ణుణ్ని నవనీత చోరుడిగా ఊహించి భజించే భక్తుడు- ఆ చోరత్వానికి ఆపాదించేది లౌకికమైన అర్థం కాదు. వెన్నదొంగ కన్నయ్య పరుల సొమ్ము హరించేవాడు కాడు. ఆయన భగవత్అవతారమైన లీలా బాలుడు. లౌకికమైన ధర్మాధర్మాలకు, విధి నిషేధాలకు అతీతుడు. సకల సృష్టికర్త, సర్వైశ్వర్య ప్రదాత అయిన స్వామిని కొంటె పిల్లవాడుగా భావించటం, భాగవతుడి భక్తి ప్రకటనలో ఓ చమత్కారం. అంతర్యామిగా ఉన్న కృష్ణపరమాత్మ గోపికలకు, గోపాలకులకు పరపురుషుడు ఎలా అవుతాడు? వారికి, ఆయనకు పారమార్థిక దృష్టిలో భేదమే లేదు.

యజుర్వేదంలో భాగమైన ‘రుద్ర నమకం’లో శివుణ్ని ‘తస్కరాణాం పతి’ (దొంగల రాజు) అని వర్ణిస్తారు. దీని అర్థం ఉదాత్తమైనదని వితండాలకు, కుతర్కాలకు దూరంగా ఉండే వివేకవంతులకు తెలిసిన విషయమే! అందరికీ పాలకుడైన లోకేశ్వరుడు దొంగలకూ పాలకుడు. జగత్పిత మహేశ్వరుడికి దొంగలు, దొరలు అందరూ బిడ్డలే. దురదృష్టం లేదా దుష్కర్మ ఫలం వల్ల దొంగలైనవారి మనసుల్ని మార్చి, తన కటాక్షంతో సంస్కరించగల అనాథ నాథుణ్ని ‘తస్కరాణాం పతి’ అనటంలో తప్పేముంది? ఇదీ భక్తుడి దృక్కోణం.

శ్రీహరికి ఆ దొంగతనం పేరులోనే ఉంది. హరించేవాడు కాబట్టి ‘హరి’. సొమ్ములు, సుఖశాంతులు హరించి బాధించేవాడు లౌకిక చోరుడు. బాధలన్నింటినీ హరించి, సుఖశాంతులు మిగిల్చే దొంగ- హరి. అందుకే ఆయనను ‘భక్త దుఃఖ పరిహారి, దుష్టసంపదపహారి...’ అని పోతన పరవశంతో వర్ణించాడు. అన్ని రకాల అపహరణల్నీ స్వామికి ఆనందంగా ఆపాదించాడు!

- మల్లాది హనుమంతరావు


ఈనాడు అంతర్యామి – 15-03-2018పరమాత్మ

మనిషి మనసులో ప్రశ్న మొలిస్తే, ఆ వెంటనే జవాబు కోసం వెతుకులాట మొదలవుతుంది. అతడి ప్రయత్నం కొనసాగుతున్నకొద్దీ, ఆత్మను ఆవరించి ఉన్న ‘జడత్వం’ అనే ముసుగు తొలగిపోతుంది. దాని స్థానంలో చేతనత్వం చోటుచేసుకుంటుంది. ఆ సాధకుడు ఆధ్యాత్మిక మార్గానికి మళ్లుతాడు. అతడు కచ్చితంగా భక్తుడిగా మారతాడు.

భక్తిమార్గంలో వినిపించే పదం ‘ఎవడు’. ఆ మూడక్షరాల మాటలోనే ఎన్నో భావాలు ఇమిడి ఉన్నాయి. అందులో అమాయకత్వం ఉంది. గడుసుతనమూ కనిపిస్తుంది. తెలిసిన తత్వంతో పాటు తెలియనితనం సైతం దాగి ఉంటుంది. ‘ఎవడు’ అని పలికే తీరును బట్టి, లోపలి భావం ప్రశ్నగానే కాక జవాబుగా కూడా పనిచేస్తుంది. అందుకే ఆ పదం పోతన మహాకవికి ఎంతో అభిమానపాత్రమై నిలిచింది. ఆ ఒక్క పదమే ఆయువుపట్టు అనిపించేలా, దాన్ని ఆయన పలు సందర్భాల్లో, అర్థాల్లో వాడాడు. అదీ ఆ సహజ కవి దూరదృష్టి! కేనోపనిషత్తు, ప్రశ్నోపనిషత్తు చేసిన పనీ అదే! వాటిని సామాన్యులు ఉన్నపళంగా చదవలేరు. ఒకవేళ చదివినా, వారికి ఉపనిషత్తులు అప్పటికప్పుడు అవగతం కాకపోవచ్చు. అలాంటివారికీ ఉపనిషత్స్ఫురణ కలిగే విధంగా, పోతనామాత్యుడు ‘ఎవడు’ పద ప్రయోగాన్ని వివిధ రూపాల్లో చేశాడు.

భారతం, భాగవతం- రెండింటినీ వ్యాసుడే సంస్కృతంలో రచించాడు. భాగవతానికి పోతన అనువాద పటిమ- దాన్ని ఆయనే రాశాడన్నంత పేరు సంపాదించిపెట్టింది. వ్యాస భారతంలోని ఆనుశాసనిక పర్వం 149వ అధ్యాయంలో విష్ణు సహస్ర నామాలున్నాయి. భీష్ముడు వాటిని యుధిష్ఠిరుడికి ఉపదేశించాడంటారు. ఆ పేర్ల గొప్పతనాన్ని గురించి వివరిస్తూ ‘ఎవరి నామాన్ని ఉచ్చరిస్తే సంసార బంధనాలన్నీ తొలగిపోతాయో...’ అంటాడు వ్యాసుడు. ఆయన మీద భక్తిభావం గల పోతన- భాగవతంలోనిది కాకపోయినా తన అనువాద ప్రారంభంలో ‘ఎవరి అవతారం అన్ని ప్రాణులకీ సుఖాన్ని కలగజేస్తుందో, ఎవరి శుభనామం తలిస్తే అందరి సంసార బంధనాలూ తొలగిపోతాయో, ఎవరి చరితను హృదయంలోకి చేరిస్తే మృత్యుభయం ఉండదో...’ అని రాశాడు. అక్కడ పరమాత్మ, భగవంతుడు వంటి పదాలు ఉపయోగించకుండా ‘ఎవరి’ పదాన్ని ప్రయోగించడంలోనే గొప్ప ఆంతర్యముంది.

భగవంతుడు గొప్పవాడని కొందరు నమ్ముతారు. మరికొందరు- మానవమాత్రుడే గొప్ప అని తలుస్తారు. ఇంకొందరు వేరొకర్ని విశ్వసిస్తారు. ఎవరు అనే పదప్రయోగంతో పోతన- ఎవరికి నచ్చినవారిని వారు ఆ స్థానంలో ఊహించుకునే స్వేచ్ఛనిచ్చాడు. అదే సందర్భంలో ఆయన గడుసుదనమూ ప్రస్ఫుటమవుతుంది. జరిగేవన్నీ చెప్పి, ఆ ‘ఎవరో’ అనేది స్పష్టంగా చెప్పకుండా వదిలేస్తే...‘ఇంతకీ ఎవరది’ అని అందరి మనసుల్లోనూ ఒకే ప్రశ్న అంకురిస్తుంది. అలాంటివాడి కోసమే అన్వేషణ సాగుతుంది. ఆ ప్రయత్నంలో వివరం తెలుసుకున్నవారే ముక్తులవుతారు. ఆ ప్రయత్నాన్ని వారికే వదిలేశాడాయన!

అష్టమ స్కందంలో ‘ఈ జగత్తు ఎవరి వల్ల జనిస్తోందో, ఎవరి అధీనంలో ఉందో, ఎవరి కారణంగా నశిస్తున్నదో...’ అంటాడు పోతన. సృష్టికి మూలకారణం ఎవరో, ఆది మధ్య అంతం లేనివారెవరో, అన్నీ తామే అయిన వారెవరో... అంటూ వర్ణిస్తాడు. అలాంటి ఆత్మభవుడై(తనంత తాను జన్మించి)న పరమాత్మను శరణు వేడుతున్నాను’ అంటాడాయన. భక్తుల్లో అలా ఉత్కంఠ పెంచుతూ, ‘ఇన్ని లక్షణాలున్నవాడు పరమాత్మ ఒక్కడే’ అని జవాబు చెబుతాడు. ఎక్కువ ఎవరూ లేరన్నంతగా అన్నిసార్లూ ముక్తాయిస్తాడు. పరమాత్మకు భక్తుడు కాకుండా, ఇక ఆ పాఠకుడు ఎలా తప్పించుకుంటాడు?

అష్టమ స్కంద ప్రారంభంలో ‘ఎవడు’ అనే పదాన్ని రెండు అర్థాల్లో వాడిన తీరు, పోతన రచనా పాటవానికి ప్రతీక. ఎంత వెతికినా, అన్ని లక్షణాలూ ఉన్నవాడు ఆ సర్వవ్యాపి అయిన అంతర్యామి ఒక్కడే! అంత గొప్పవాణ్ని కనుగొన్న జీవుడు ఆరాధించకుండా ఉండలేడు. అందువల్ల అతడు జీవన్ముక్తి పొందగలుగుతాడు. సామాన్యులూ మోక్షప్రాప్తి పొందే మార్గం చూపిన పోతన- మహానుభావుడు!

- అయ్యగారి శ్రీనివాసరావు


11-02-2018 ఈనాడుఅంతర్యామికాలాతీతం

‘నువ్వు తప్ప మరెవరూ దిక్కు లేరు’ అనేది శరణాగత స్థితి! భక్తుడు తన ప్రయత్నం తాను చేశాక, ఇక చేయడానికి ఏదీ లేదన్న నిశ్చయానికి వచ్చి శరణు వేడితే- అన్నింటినీ ఆ సర్వాంతర్యామి చూసుకుంటాడంటాయి పురాణాలు. అలాంటి స్థితికి చేరినవారి పట్ల ఆయనకు అపార ప్రేమ, అభిమానం ఉంటాయి. వారి కర్మల్లో కొద్దిపాటి లోపాలున్నా తెలియనివ్వకుండా, వారితోనే ప్రాయశ్చిత్తం చేయిస్తాడు. మాయామోహాలు మిగిలి ఉంటే, వాటినీ తొలగించి ముక్తుల్ని చేస్తాడు.సంపూర్ణ ఫలితాలనిస్తాడు.

త్రిమూర్తుల్లో స్థితి కారకుడు విష్ణువు. అదే విషయాన్ని తన కృష్ణావతారంలో పలుమార్లు స్పష్టీకరించాడు. బాల్యంలో చేసిన చేష్టలు, అల్లరి, అందులో భాగంగా రాక్షస సంహారం, అప్పుడు ప్రదర్శించిన అమాయకత్వం- అన్నీ మానవ జీవన వికాసానికి ఆయన వేసిన పునాదులు.

కురుక్షేత్రంలో బంధుమిత్రులందర్నీ చూసి యుద్ధ విముఖుడయ్యాడు అర్జునుడు. ఇంటిముఖం పడుతున్న అతణ్ని కృష్ణ భగవానుడు వారించాడు. ‘దేనికీ నువ్వు కర్తవి కాదు. కర్మవీ కాదు. నీవే కాదు, లౌకికంగా అందరూ కేవలం నిమిత్తమాత్రులు. ఘటనాఘటన సమర్థుడు అంతర్యామి ఒక్కడే’ అని బోధించి, అంతా తానేనన్న సత్యాన్ని ఎరుకపరచి, పార్థుడి మనసును అనేక బంధనాల నుంచి విముక్తం చేశాడు. తననే శరణు వేడాలని ప్రబోధించాడు. ఎవరికి ఎప్పుడు ఎటువంటి సాయం అందించాలో ఆయనకు తెలుసు. ఎలాంటి పరిస్థితుల్లో కలగజేసుకోవాలో కచ్చితంగా తెలిసి ఉన్నప్పటికీ, ఆ సమయం ఆసన్నమయ్యే వరకు వినోదం చూస్తూనే ఉంటాడు. అందుకే శ్రీకృష్ణుడు ‘లీలావినోది’.

మొసలి నోటికి చిక్కిన గజేంద్రుడు, మొదట అది తననేమీ చేయలేదనుకున్నాడు. విదిలించబోయాడు. కుదరలేదు. బలం ప్రదర్శించాడు. పెనుగులాడాడు. కడవరకూ పోరాడాడు. సాధ్యం కాని స్థితిలో శ్రీహరిని తలచుకున్నాడు. స్వామి సాయపడేలోగా, మళ్లీ తన వంతు ప్రయత్నం కొనసాగించాడు. ద్వైదీభావంతో ఉన్న ఆయన ఓ నిర్ణయానికి వచ్చేలోగానే, గజరాజు ప్రయత్నాలన్నీ విఫలమయ్యాయి. ఆశలు వమ్ము కావడంతో ‘నువ్వు తప్ప మరో దిక్కు లేదు. రా. నన్ను రక్షించు’ అని మనస్ఫూర్తిగా శరణు కోరాడు. అప్పుడు తన భక్తుణ్ని రక్షించడానికి భగవంతుడు క్షణమైనా ఆగకుండా పరుగు పరుగున వచ్చాడని భాగవతం చెబుతోంది.

కుచేలుడి విషయంలోనూ అంతే! బాల్యమిత్రుడైన సుదాముడు (అసలు పేరు కుచేలుడు) బహు సంతానం, కటిక పేదరికం- రెండింటితోనూ సతమతమవుతున్నాడని భగవంతుడికి తెలుసు. చేయూతతో అతడి కష్టాలు తొలగించవచ్చని తెలిసినా, అడగకుండా ఏదీ ఎవరికీ ఇవ్వకూడదన్నది ఆయన ఆలోచన. మిత్రుడు దరిచేరేవరకు అతడి పేదరికాన్ని రూపుమాపే ప్రయత్నం చేయలేదు. అడగాలనే ఉద్దేశంతో కృష్ణుడి వద్దకు వెళ్ళడంతో, ఏదీ అడగకుండానే కుచేలుడికి సకల సంపదలూ అనుగ్రహించాడు.

ఇవన్నీ లోకంలో అందరికీ తెలిసిన కథలు. ఇవే కాకుండా- ఇంకెన్నో తెలియని విషయాలూ భాగవతంలో అడుగడుగునా కనిపిస్తాయి. వాటన్నింటి ఉమ్మడి సారాంశం ఒక్కటే. కోరితే గాని ఎవరికీ ఏమీ చేయకూడదని, చేసినా అంతగా విలువ ఉండదని! భక్తుడు తనకు తానుగానే ముందుకు సాగాలని, అప్పుడే కోరుకొనే వాటి విలువ అతడికి తెలుస్తుందని దైవ భావం. ఇలా అనేక విధాలుగా మానవ వ్యక్తిత్వాన్ని వికసింపజేసే అంశాలు భాగవతంలో కథలు, సంఘటనల రూపంలో గోచరిస్తాయి. అవి ఆ సమయానికి, ఆ కాలానికి మాత్రమే కాదు- ఏ సమయానికైనా, ఏ పరిస్థితులకైనా సరిపోయేవే!

- అయ్యగారి శ్రీనివాసరావు


21-01-2018 ఈనాడుఅంతర్యామికాలాతీతం

‘నువ్వు తప్ప మరెవరూ దిక్కు లేరు’ అనేది శరణాగత స్థితి! భక్తుడు తన ప్రయత్నం తాను చేశాక, ఇక చేయడానికి ఏదీ లేదన్న నిశ్చయానికి వచ్చి శరణు వేడితే - అన్నింటినీ ఆ సర్వాంతర్యామి చూసుకుంటాడంటాయి పురాణాలు. అలాంటి స్థితికి చేరినవారి పట్ల ఆయనకు అపార ప్రేమ, అభిమానం ఉంటాయి.వారి కర్మల్లో కొద్దిపాటి లోపాలున్నా తెలియనివ్వకుండా, వారితోనే ప్రాయశ్చిత్తం చేయిస్తాడు. మాయామోహాలు మిగిలి ఉంటే, వాటినీ తొలగించి ముక్తుల్ని చేస్తాడు.సంపూర్ణ ఫలితాలనిస్తాడు.

త్రిమూర్తుల్లో స్థితి కారకుడు విష్ణువు. అదే విషయాన్ని తన కృష్ణావతారంలో పలుమార్లు స్పష్టీకరించాడు. బాల్యంలో చేసిన చేష్టలు, అల్లరి, అందులో భాగంగా రాక్షస సంహారం, అప్పుడు ప్రదర్శించిన అమాయకత్వం- అన్నీ మానవ జీవన వికాసానికి ఆయన వేసిన పునాదులు.

కురుక్షేత్రంలో బంధుమిత్రులందర్నీ చూసి యుద్ధ విముఖుడయ్యాడు అర్జునుడు. ఇంటిముఖం పడుతున్న అతణ్ని కృష్ణ భగవానుడు వారించాడు. ‘దేనికీ నువ్వు కర్తవి కాదు. కర్మవీ కాదు. నీవే కాదు, లౌకికంగా అందరూ కేవలం నిమిత్తమాత్రులు. ఘటనాఘటన సమర్థుడు అంతర్యామి ఒక్కడే’ అని బోధించి, అంతా తానేనన్న సత్యాన్ని ఎరుకపరచి, పార్థుడి మనసును అనేక బంధనాల నుంచి విముక్తం చేశాడు. తననే శరణు వేడాలని ప్రబోధించాడు. ఎవరికి ఎప్పుడు ఎటువంటి సాయం అందించాలో ఆయనకు తెలుసు. ఎలాంటి పరిస్థితుల్లో కలగజేసుకోవాలో కచ్చితంగా తెలిసి ఉన్నప్పటికీ, ఆ సమయం ఆసన్నమయ్యే వరకు వినోదం చూస్తూనే ఉంటాడు. అందుకే శ్రీకృష్ణుడు ‘లీలావినోది’.

మొసలి నోటికి చిక్కిన గజేంద్రుడు, మొదట అది తననేమీ చేయలేదనుకున్నాడు. విదిలించబోయాడు. కుదరలేదు. బలం ప్రదర్శించాడు. పెనుగులాడాడు. కడవరకూ పోరాడాడు. సాధ్యం కాని స్థితిలో శ్రీహరిని తలచుకున్నాడు. స్వామి సాయపడేలోగా, మళ్లీ తన వంతు ప్రయత్నం కొనసాగించాడు. ద్వైదీభావంతో ఉన్న ఆయన ఓ నిర్ణయానికి వచ్చేలోగానే, గజరాజు ప్రయత్నాలన్నీ విఫలమయ్యాయి. ఆశలు వమ్ము కావడంతో ‘నువ్వు తప్ప మరో దిక్కు లేదు. రా