పోతన తెలుగు భాగవతము

పోతన తెలుగు భాగవతము

తేనెసోనలు(ప-హ) : వరవైకుంఠపురము

3-513-మ.

వైకుంఠము సారసాకరము దివ్యస్వర్ణశాలాంక గో
పు హర్మ్యావృతమైన తద్భవన మంభోజంబు తన్మందిరాం
విభ్రాజిత భోగి గర్ణిక తదుద్యద్భోగ పర్యంకమం
దివొందన్ వసియించు మాధవుఁడు దా నేపారు భృంగాకృతిన్

టీకా:

వర = శ్రేష్టమైన; వైకుంఠ = వైకుంఠము అను; పురము = నగరము; సారస = సరసులకు; ఆకరము = నెలవైనది; దివ్య = మహిమాన్వితమైన; స్వర్ణ = బంగారపు; శాలన్ = శాలల; అంక = గోడలు; గోపుర = గోపురములు; హర్మ్య = మేడలు; ఆవృతము = ఆవరింపబడినది; ఐన = అయినట్టి; తత్ = ఆ; భవనము = మందిరము; అంభోజంబున్ = పద్మము; తత్ = ఆ; మందిర = మందిరము యొక్క; అంతర = లోపల; విభ్రాజిత = విలసిల్లుతున్న; భోగి = ఆదిశేషుడు {భోగి - సర్పము హరి నివాసమున శయ్యగా ఉందునది, ఆదిశేషుడు}; కర్ణిక = పద్మము యొక్క బొడ్డు; తత్ = ఆ; ఉద్యత్ = ఎత్తిన; భోగ = పడగలు కల; పర్యంకము = శయన తల్పము; అందున్ = దానిపై; ఇరవొందన్ = నెలకొని; వసియించు = ఉండు; మాధవుడు = విష్ణుమూర్తి; తాన్ = అతను; ఏపారున్ = అతిశయించును; భృంగ = తుమ్మెద; ఆకృతిన్ = వలె.

భావము:

లోకోత్తరమైన వైకుంఠపురమే ఒక సరస్సు వలె నెలకొని వుంది. దివ్యత్వం దీపించే బంగారు మంటపాలతో, గోపురాలతో, మేడలతో, కూడిన ఆ మహాసౌధమే ఆ సరోవరం నడుమ ఉన్న పద్మం. ఆ మందిరం మధ్య భాగాన ప్రకాశిస్తున్న ఆదిశేషుడే తామరబొడ్డు. ఆ శేషతల్పశాయి శ్రీమహావిష్ణువే తుమ్మెద. మిక్కిలి ప్రసిద్ధమైన ఆణిముత్యం ఈ పద్యం. వరవైకుంఠపురము అనగానే ఈ పద్యాన్ని గుర్తుచేసుకోలేని తెలుగువాళ్ళలో పండితులు కాని పామరులు కాని ఎవరు ఉండేవారు కాదు. సనక సనందన సనత్కుమార సనత్సుజాతులు నలుగురు చతుర్ముఖుని పుత్రులు. వారు పరమ బ్రహ్మవేత్తలు, ఆది ఋషులు, దేవర్షులు. వారు ఒకసారి నారాయణుని దర్శించుకోడానికి వెళ్ళారు. ఆ సందర్భంలోని వైకుంఠపుర వర్ణన యిది.