పోతన తెలుగు భాగవతము

పోతన తెలుగు భాగవతము

తేనెసోనలు(ప-హ) : సకలార్థసంవేది

10.2-621-సీ.

లార్థసంవేది యొ యింటిలోపలఁ;
జెలితోడ ముచ్చటల్‌ సెప్పుచుండు
విపులయశోనిధి వేఱొక యింటిలో;
రసిజాననఁ గూడి రస మాడుఁ
బుండరీకదళాక్షుఁ డొండొక యింటిలోఁ;
రుణికి హారవల్లరులు గ్రుచ్చుఁ
రుణాపయోనిధి ఱియొక యింటిలోఁ;
జెలిఁ గూడి విడియము సేయుచుండు

టీకా:

సకల = సర్వ; అర్థ = విషయములు; సంవేది = సంపూర్ణముగా తెలిసినవాడు; ఒక = ఒకానొక; ఇంటి = ఇంటి; లోపలన్ = లోపల; చెలి = ప్రియురాలి; తోడన్ = తోటి; ముచ్చటల్ = ఇష్టాగోష్ఠి వాక్యములు; చెప్పుచున్ = చెప్తూ; ఉండు = ఉన్నట్టి; విపుల = విస్తారమైన; యశః = కీర్తికి; నిధి = ఉనికిపట్టైనవాడు; వేఱు = మరి; ఒక = ఒకానొక; ఇంటి = ఇంటి; లోన్ = లోపల; సరసిజాననన్ = పద్మాక్షితో; కూడి = కూడుకొని; సరసము = సరసములు; ఆడున్ = ఆడుచున్న; పుండరీక = పద్మముల; దళ = రేకులవంటి; అక్షుడు = కన్నులు కలవాడు; ఒండు = మరి; ఒక = ఒక; ఇంటి = ఇంటి; లోన్ = లోపల; తరుణి = యువతి; కిన్ = కి; హార = పూల దండలకు; వల్లరులు = పూలగుత్తులను; గ్రుచ్చున్ = గుచ్చుచున్న; కరుణా = దయా; పయోనిధిన్ = సముద్రుడు; మఱి = ఇంక; ఒక = ఒకానొక; ఇంటి = ఇంటి; లోన్ = లోపల; చెలిన్ = ప్రియురాలిని; కూడి = చేరి; విడియమున్ = తాంబూలములు; చేయుచుండు = చేస్తుండును; వికచ = విరసిన; కమల = కమలములవంటి; నయనుడు = కన్నులు కలవాడు; ఒక = ఒకానొక; ఇంటి = ఇంటి; లోన్ = లోపల; నవ్వున్ = నవ్వుచున్న; ప్రవిమల = మిక్కిలినిర్మలమైన; ఆత్ముడు = మనస్సుకలవాడు; ఒకటన్ = ఒకచోట; పాడుచుండు = పాడుతున్న; యోగి = యోగులైన; జన = వారికి; విధేయుడు = లోబడియుండువాడు; ఒక = ఒకానొక; ఇంటన్ = ఇంటిలో; సుఖగోష్ఠిన్ = సుఖసల్లాపములు; సలుపున్ = చేయుచుండును; అనఘుడు = పుణ్యుడు; ఒకటన్ = ఒకచోట; చెలగుచుండు = ఉత్సహించుచుండును.

భావము:

పదహారువేల ఎనమిది మంది భార్యలతో శ్రీ కృష్ణ భగవానుడు ఎలా సంసారం చేస్తున్నాడో నారదుడు చూడ్డానికి వచ్చి చూస్తున్నాడు. అప్పుడు - సర్వవిషయములు తెలిసిన వాడు, అత్యధిక మైన కీర్తి గలవాడు, కరుణా సముద్రుడు, వికసించిన తెల్లదామరల వంటి కన్నులు గలవాడు, నిర్మల మైన మనసు గలవాడు, యోగీశ్వరులకు లోబడు వాడు, పాప రహితుడు అయినట్టి శ్రీకృష్ణుడు ఆయా గృహములలో నున్న తన ప్రియురాళ్ళ ఇష్టాన్ని అనుసరించి ఒకచోట ముచ్చట లాడుతు, ఒకచోట సరసాలాడుతు, ఒకచోట కొప్పులో పూలు తురుముతు, ఒకచోట తాంబూలాలు చుడుతు, ఒకచోట నవ్వుతు, ఒకచోట పాడుతు, ఒకచోట సుఖ సల్లాపా లాడుతు, ఒకచోట ఆనందిస్తూ ఉన్నాడు.