పోతన తెలుగు భాగవతము

పోతన తెలుగు భాగవతము

తేనెసోనలు(అ-న) : తోయరుహోదరాయ

4-920-ఉ.

  • ఉపకరణాలు:
  •  
  •  
  •  

తోరుహోదరాయ భవదుఃఖహరాయ నమో నమః పరే
శాసరోజకేసర పిఙ్గ వినిర్మల దివ్య భర్మ వ
స్త్రాపయోజ సన్నిభ పదాయ సరోరుహ మాలికాయ కృ
ష్ణాపరాపరాయ సుగుణాయ సురారిహరాయ వేధసే.

టీకా:

తోయరుహోదరాయ = విష్ణుమూర్తి {తోయరుహోదరాయ - తోయరుహము (పద్మము) ఉదరాయ (గర్భమున గలవాడ), విష్ణువు}; భవదుఃఖహరాయ = విష్ణుమూర్తి {భవదుఃఖహరాయ - భవ (సంసారము)యొక్క దుఃఖములను హరాయ (హరించెడివాడ), విష్ణువు}; నమోనమః = నమస్కారము; పరేశాయ = విష్ణుమూర్తి {పరేశాయ - పర (అత్యున్నతమైన, సర్వాతీతమైన) ఈశ (దైవమా), విష్ణువు}; సరోజ కేసరపిశఙ్గ వినిర్మల దివ్యభర్మ వస్త్రాయ = విష్ణుమూర్తి {సరోజకేసర పిశఙ్గవినిర్మల దివ్యభర్మ వస్త్రాయ - సరోజ (పద్మము)ల కేసరముల వలె పిశంగ (పసుపు రంగు)గల వినిర్మల (స్వచ్చమైన) దివ్య (దివ్యమైన) భర్మ (బంగారు) వస్త్రాయ (బట్టలు ధరించినవాడ), విష్ణువు}; పయోజసన్నిభపదాయ = విష్ణుమూర్తి {పయోజసన్నిభపదాయ - పయోజ (పద్మము) సన్నిభ (సమానమైమ) పదాయ (పాదములు గలవాడ), విష్ణువు}; సరోరుహ మాలికాయ = విష్ణుమూర్తి {సరోరుహ మాలికాయ - సరోరుహ (పద్మము)ల మాలిక ధరించినవాడ, విష్ణువు}; కృష్ణాయ = విష్ణుమూర్తి {కృష్ణాయ - కృష్ణ (నల్లనివాడు) అయినవాడ}; పరాపరాయ = విష్ణుమూర్తి {పరాపరాయ - పరము అపరమూ కూడ అయినవాడ, పరలోకములకే పరమైనవాడ, విష్ణువు}; సుగుణాయ = విష్ణుమూర్తి {సుగుణాయ - సుగుణములు గలవాడ, విష్ణువు}; సురారిహరాయ = విష్ణుమూర్తి {సురారిహరాయ - సురారుల (రాక్షసుల)ను హరాయ (హరించువాడ), విష్ణువు}; వేధసే = విష్ణుమూర్తి {వేధసే – సృష్టికర్త యైనవాడ, విష్ణువు}.

భావము:

అభేద ధర్మము గల పదిమంది ప్రచేతస్సుల తపస్సుకి సంతోషించి విష్ణుమూర్తి ప్రత్యక్ష మయ్యాడు. వారు స్తుతిస్తున్నారు – పద్మనాభునికి; సంసార దుఃఖాన్ని పోగొట్టువానికి; అధిదేవునికి; పద్మాల పుప్పొడి వంటి పచ్చని రంగు గల బంగారు వస్త్రాలు ధరించు వానికి; పద్మపాదునికి; పద్మ మాలికలు ధరించు వానికి; నీల వర్ణునికి; ఇహపరాలు రెండు అయిన వానికి; సర్వసుగుణాలు గల వానికి; రాక్షసుల సంహరించే వానికి; సృష్టి మూలకారణునికి నమస్కారము చేయుచున్నాము.
   సంస్కృత పదబంధాలు ఇష్టపడేవారికి నచ్చేలా వ్రాస్తా అన్నారుకదా మన పోతన్న. అలాటివాటికి చెందిన పద్య మిది.  ప్రతీకలు = పద్మం – సృష్టి, వికాసం, విజ్ఞానం; ఉదరం – వ్యక్తం కావటానికి హేతువు; పద్మనాభం – ఆది వికాసానికి కారణభూతం; సంసార దుఃఖ హరం – పునర్జన్మ రాహిత్యం; పద్మాల పుప్పొడి - జ్ఞానం; బంగారు వస్త్రం – శ్రేష్ఠ మైన ఆవరణ; పద్మపాదం - వికాసాలకి ఆధారభూతం; పద్మమాలిక - విజ్ఞాన సర్వస్వం; నీలవర్ణం - ఆకాశ తత్వం; పరాపరం – ద్వైతాద్వైతాలు; సుగుణ – త్రిగుణ అతీతం; రాక్షస సంహారం – అతి తమోగుణ హరణం; వేధస్ అంటే ప్రకృతి పురుష ఆవిర్భావ కారణభూతం; నమః – అభిన్నత్వం, సత్తు; ప్రచేతస్సులు అబేధ ధర్ములు పదిమంది – పంచేంద్రియ పంచతన్మాత్ర జన్య జ్ఞానం; తపస్సు – అకుంఠిత సాధన; విష్ణువు - విశ్వవ్యాపకత్వం; స్తుతించడం – స్మరణ.